Sosyolojide “öteki “çok tartışılmış ve hala tartışılan bir kavramdır. Frankfurt Okulu ekolünden, yeni hayata göz yuman Jürgen Habermas,1996 yılında yazmış olduğu “Öteki Olmak, Ötekiyle Yaşamak Siyaset Kuramı Yazıları “kitabında vurguladığı, Weber ‘in kısaca olsa değindiği gibi öteki kavramı toplumun önünde dağ gibi duran, aynı zamanda sanki hiç işlem görmemiş bir graniti andırmaktadır.
Öteki, sırtında karmaşık kavramları yüklenmiş bir emekçi, yükün altında ezilmiş güneş e bakan bir hamal emekçisi gibidir. Adeta sırtlanmıştır bütün yükleri öteki.
Öteki, toplumun diyerek geçiştiremeyeceği bir sorundur. Yükte hafif ederinde ağır olanları bir azınlık, yükte hayli yüksek değerde olup ederi karnede bir kırık gibi omuzlamamalı öteki.
Öyleyse kimdir öteki? Öteki, toplum gelirlerinden eşit pay alamayan, yönetim kadrosunda da yer bulamayan bir kesimdir. Jürgen Habermas ve arkadaşlarının haklı olarak işaret ettikleri gibi ötekiler ile yönetenlerin el üstünde tuttuğu bir topluluk / cemaat arasında bölüşümdeki uzlaşmaz talepleri doğuran krizin ortaya çıkardığı bir meşruiyettir.
Habermas, kapitalizm ile ilgili ekonomik krizleri şöyle tanımlar “…Siyasal müdahaleler, istikrarsız bir piyasa ekonomisinde istikrarlı toplumsal bir düzen kurmamanın oransızlığına dayanan bir rasyonalite krizi ortaya çıkarmaktadır. Bu da devletin, ekonomik sistemi planlama gerekliğini doğurduğu uzlaşmaz talepleri uzlaştıramamasından dolayı meşruiyet krizine yol açabilmektedir.” (Modern Sosyoloji Tarihi meşruiyet krizi)
Felsefeci Herbert Marcus’ta Antony Giddens yorumuyla 1941 yılında yazmış olduğu “Akıl ve Devrim “adlı eserinde insanın insan üzerinde otoriterliği kurmasının toplumda bir meşruiyet krizini doğurduğunu anlatmaktadır.
Meşruiyet ile öteki ikilisi krizleri barındıran bir bağıntının kartezyen düzlemdeki yansımasıdır adeta, krizleri yok edemeyen bir meşruiyet olgusu (kavramı) toplumda hukuki dayanaklardan yoksun olup toplumda bir otoriterliği dayatır. Toplumun rızasını alan siyasi erk, yönetimde otoriterliği değil demokratik bir yönetim anlayışını seçmelidir. Yukarıda anlatılan gibi toplumsal rıza, meşruiyet ve otorite üçlüsü sisteme oturduğunda ötekilerinde rahatlayacağı açıttır.
Toplumsal rıza, meşruiyeti kapsadığı gibi yazar ve şair, bana göre de felsefeci Yaşar Kemal gibi:
“Yüreği çocuk;
Rengi çiçek
Kıblesi Vicdan olan,
İdeolojisi sevgi,
Ülküsü dünya
Ufku evren olan,
Tüm canlılara hayran insan olan,
Herkese merhaba … “(Felsefe kulübünden Celal ÇİMEN’ den alıntıdır )
İşte toplumsal rıza, otoriteyle çelişik yaşamla barışık, tüm canlılarla ideolojisi sevgi ve barış olursa o toplumla kökleşir ve olabildiğince büyür.