TÜRKİYE’DE OKULLARDA ÖĞLE YEMEĞİ MÜMKÜN MÜ?
.
En baştan cevap verelim, evet mümkün. Çünkü zaten halihazırda taşımalı eğitimle öğrenim gören öğrencilere, özel eğitim öğrencilerine, yatılı/pansiyonlu okul öğrencilerine devlet tarafından ücretsiz öğle yemeği sağlanıyor. Ancak tüm öğrenciler için okullarda öğle yemeğinin ne kadar ya da ne derece mümkün olacağını ayrıca tartışmak gerekir. Bunun için okul yemeğinin neden gerekli olduğunun ortaya konulması gerekli.
.
Okul yemeği neden gerekli? sorusuna en genel haliyle öğrencilerin beslenmesi için gerekli denilebilir. Yurtdışında yapılan bazı araştırmalar, sağlıklı okul yemeğinin öğrenci başarısını artırdığını, bu başarının özellikle dezavantajlı öğrenciler açısından daha belirgin hale geldiğini ortaya koymaktadır (Anderson ve diğerleri, 2017; Ruffini, 2018). Bunun yanında okul yemeğinin uzun dönem yararlarına ilişkin (yetişkinlik geliri, eğitim düzeyi, sağlık göstergeleri vb.) bulgular da vardır (Lundborg ve diğerleri, 2022). Türkiye’de de Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu ve diğer bazı aktörler eğitim hakkının bir gereği olarak okullarda içme suyu ve okul yemeği sağlanmasını bir zorunluluk olarak dile getirmektedirler (Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu, 2024).
.
Öyleyse okullarımızda neden öğle yemeği sağlanmıyor diye sorulabilir. Bilindiği gibi Türkiye’de örgün eğitimde yaklaşık 18 milyon öğrenci bulunmaktadır. Bu sayı birçok ülkenin toplam nüfusundan bile fazladır. Böyle olunca tüm öğrencilere okul yemeği sağlayabilmek için okulların fiziksel şartları yanında lojistik açısından da önemli hazırlıklar yapılması gerektiği ortadadır. Bunun yanında okul yemeğindeki önemli bir güçlüğün de bütçe gereksinimi olduğunu kabul etmek gerekir. Fakat bunlardan daha önemlisi eğitimle ilgili olarak benimsenen politikalardır. Örneğin, daha önceleri ders kitaplarını öğrenciler kendi satın alırken bir gün devlet çıkıp ders kitaplarını ben vereceğim dedi, öğrencilere ücretsiz vermeye başladı. Bir başka örnek, üniversite öğrencilerinin öğrenim harçlarını ben karşılayacağım dedi, karşılamaya başladı. 2022-2023 eğitim öğretim yılında kısa bir dönem için okul öncesinde ücretsiz yemek vereceğim dedi verdi. Eğer bir gün devlet okullarda tüm öğrencilere bir öğün yemek vereceğim derse o da olur, yani buradaki durum bütçe ya da okulların fiziksel yapısının buna uygunluğundan ziyade bakış açısı ile ilgili bir durumdur. En başta okullarda tüm öğrenciler için bir öğün sağlıklı yemeğin gerekli olduğuna inanmak gerekir.
.
Okul yemeği konusunda dünyada her ülkenin kendine göre uygulamaları olmaktadır. Örneğin, İsveç, Finlandiya, Estonya gibi ülkeler tüm öğrencileri için ücretsiz okul yemeği sunmaktayken, bazı ülkeler ise ailelerin gelir durumuna ya da okul düzeyine göre farklı okul yemeği programları uygulamaktadır (Lundborg ve diğerleri, 2022). Türkiye açısından düşünüldüğünde belli okul düzeylerinde ücretsiz, bazılarında da cüzi miktar ücretli bir uygulama olabilir. Örneğin, okul öncesi, ilkokul ve ortaokulda tamamen, herkes için ücretsiz okul yemeği, liselerde ise cüzi miktar ücretli bir okul yemeği olabilir. Tüm bu düzeylerde ailelerin gelir durumuna göre öğle yemeği desteği sağlanabilir.
.
Başta söylediğimiz gibi, okullarda öğle yemeği mümkün, yeter ki bunun gerekli olduğuna inanalım.
Kaynaklar
Anderson, M. L., Gallagher, J., & Ritchie, E. R. (2017). School lunch quality and academic performance (No. w23218). National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w23218/w23218.pdf
Lundborg, P., Rooth, D. O., & Alex-Petersen, J. (2022). Long-term effects of childhood nutrition: evidence from a school lunch reform. The Review of Economic Studies, 89(2), 876-908. https://doi.org/10.1093/restud/rdab028
Ruffini, K. (2018). Universal Access to Free School Meals and Student Achievement: Evidence from the Community Eligibility Provision. IRLE Working Paper No. 102-18. https://escholarship.org/content/qt2c79q8fc/qt2c79q8fc.pdf
Türkiye Okul Yemeği Koalisyonu. (2024). Ücretsiz okul yemeği hemen şimdi çalıştay raporu. https://www.ttb.org.tr/userfiles/files/ucretsiz_okul_yemegi_koalisyonu_calistay_raporu.pdf