ORTAOKULDA ÖĞRENCİYİ BÜTÜNCÜL TANIMANIN ÖNEMİ VE YOLLARI
.
Eğitim sistemimizde ilkokul kademesi ile lise kademesi arasında kritik bir köprü işlevi gören ortaokul kademesi; çocuklarımızın ilkokuldaki temel alışkanlıklarından sıyrılarak ergenlik eşiğine adım attığı, soyut düşünme becerilerinin geliştiği, kişilik ve özsaygının inşa edildiği eğitimin en kritik çağı olarak ifade edebileceğim evresidir. Bu dönem çocukların sadece akademik olarak değil aynı zamanda psikososyal, kültürel, sportif ve sanatsal yönelimler açısından da derinlemesine gözlemlenmesi, potansiyellerinin keşfedilmesi ve doğru mesleki yöneltmelerin yapılması açısından oldukça önemli bir süreçtir.
.
Ancak sahadaki mevcut yapı incelendiğinde, bu hassas dönemin gerektirdiği birebir ilgi ve yönlendirme imkanının giderek kısıtlandığı görülmektedir. Bu kısıtlılığın temel nedeni kademeler arası sistem farkında yatmaktadır. Nitekim iki kademe arasındaki öğretmen öğrenci ilişkisi kıyaslandığında bu durum net bir biçimde ortaya çıkmaktadır.
.
İlkokulda bir sınıf öğretmeni çocuğu günün 5-6 saati gözlemleme fırsatı bulduğu için çocuğun sadece akademik başarısını değil kaygılarını, akran ilişkilerini, sanatsal ve sportif yeteneklerini ve özellikle ailevi durumunu bütüncül bir yaklaşımla kavrayabilmektedir. Ortaokul kademesinde ise çocuk bir günde 4-5 farklı branş öğretmeniyle karşılaşmakta; öğretmenler ise haftada ortalama 150-200 farklı öğrenciyi görmektedir.
.
Bu durum öğretmen-öğrenci ilişkisini derin ve bütüncül bir bileşke olmaktan çıkarıp, konu ve ders odaklı yüzeysel bir ilişkiye dönüştürmektedir. Her ne kadar ortaokul kademesinde de sınıf rehber öğretmenliği mevcut olsa ve ilgili öğretmen kağıt üzerinde ortalama 30 öğrenciden sorumlu gibi görünse de rehberlik dersi dahil olmak üzere branşı dahilinde haftada en az 2 en fazla 6 saat arasında sınıf rehber öğretmenliği yaptığı sınıfla ders görme ve çocuklarla bir arada olma şansına sahip olmaktadır.
.
İlkokul kademesinde sınıf öğretmeninin sorumluluğu altında bütüncül bir gözlemle yetişen çocuk, ortaokul kademesine geçtiğinde ani bir branşlaşma gerçeğiyle yüzleşmektedir. Ortaokul kademesinde haftada yüzlerce öğrenciye ders veren bir branş öğretmeninden, müfredat yetiştirme ve ders yükü arasında bir çocuğun sosyo-duygusal ve gelişimsel süreçlerini derinlemesine analiz ve takip etmesini beklemek gerçekçi bir uygulama olmaktan çıkıp sadece kağıt üzerinde kalan bir uygulama olarak tezahür etmektedir.
.
Son dönemlerde bu eksikliği gidermek adına sıklıkla dile getirilen akademik ve sosyal mentörlük, eğitim koçluğu gibi modeller iyi niyetli bir yaklaşım gibi görünmekle birlikte, sahanın, öğrencilerin ve öğretmenlerin gerçekleriyle örtüşmemektedir. Bu konuda öğretmenin üzerinde sürekli yeni bir mentörlük, yeni bir sistem, koçluk uygulaması gibi yeni görev tanımlamaları yapmak öğretmen üzerinde yeni bir bürokratik görev yüklemekten öteye gitmediği gibi; mevcut sorunu da çözecek sürdürülebilir bir uygulama da ortaya koymamaktadır.
.
Mevcut koşullar altında ders yükü, nöbeti, idari sorumlulukları yanında sürekli değişim içinde olan çağın gerektirdiği niteliklere ve becerilere sahip olma adına eğitimin dinamiklerine uyum sağlamak için kendi profesyonel ve kişisel gelişim ihtiyacı olan bir branş öğretmeninden aynı zamanda bir de çocukların tüm sosyo-duygusal ve akademik yönlendirme sorumluluğunu üstlenmesini beklemek, hem öğretmenleri tükenmişliğe sürüklemekte, hem de sadece kağıt üzerinde kalan ama pratikte işe yaramayan sistemler yaratmaktadır. Öğretmenler üzerinde yeni görev tanımlamaları yaratmak maalesef ki mevcut tıkanıklığı aşmaya yetmemektedir.
.
Öğretmeni ders anlatma ve branşındaki uzmanlığa odaklayıp, çocuğu ders anlatma, program ve planları müfredata uygun olarak yetiştirme, izleme ve değerlendirme çalışmaları neticesinde akademik önlemler alma gibi iş ve işleyişten uzak; öğretmenlerle istişari ve işbirliği ile birlikte çocuğu sadece izleyecek, tanıyacak ve yönlendirecek kurumsal ve idari bir yapının tesis edilmesi gerçekçi ve sürdürülebilir tek yol olmaktadır.
.
Bu yol ancak politika yapıcılarının norm kadro mevzuatında ortaokul kademesine özel bir reforma gitmesiyle mümkün olacaktır. Bu reformun içerisinde profesyonel kapasiteyi artırmak en başta yapılacak bir eylem olarak önceliklendirilmelidir. Ortaokul kademesinde her 150 öğrenciye bir müdür yardımcısı ve bir rehber öğretmen düşecek biçimde norm kadro güncellemesi yapılması bir lüks değil, zorunluluk olarak görülmektedir.
.
Ancak bu sayısal oran yakalandığında rehberlik servisleri kriz yönetimi merkezi olmaktan çıkarak çocuğu keşfeden önleyici ve yönlendirici bir yapıya ulaşacak, okul yönetimi ise evrak takibinden kafasını kaldırıp çocuğun akademik, sportif, sanatsal ve kişisel gelişimlerinin takibini yapabilecek bir alana kavuşma fırsatı yakalayacak, öğretmenlerin ise üzerindeki yeni görev tanımlamalarının getirdiği yük hafifleyecek, kendi kişisel ve mesleki gelişimlerine odaklanacakları bir etki alanı oluşturulacaktır.
.
Ortaokul çağındaki çocuklarımızın bu hassas ve eğitimin en kritik döneminde kalabalıklar içinde kaybolup gitmesine izin vermemek adına çözümü kağıt üzerindeki mevcut ve yeni geliştirilmiş yüklü sistemler üzerinde değil, sahanın ihtiyacı olan insan kaynağını okullara sağlamakla aramalıyız. Tüm bu kaynak sağlandığında başka bir ifadeyle 150 öğrenciye bir müdür yardımcısı ve bir rehber öğretmen görevlendirerek profesyonel kapasiteyi artırdıktan, branş öğretmenini asli uzmanlık alanında rahatlattıktan sonra okul bünyesinde ders ve görev yükü yaratmadan uygulanabilecek bütüncül ve sürdürülebilir uygulamalara da ihtiyaç olacaktır.
.
Bu kapsamda dönemsel olarak Çocuk Gelişim ve Değerlendirme Paylaşımları adı altında, öğretmenlerin evrak yükü ile yüklenmediği, sorumlu rehber öğretmen ve müdür yardımcısı yönetiminde dönemde 2 kez gerçekleşen, 15-20 dakikalık, öğretmenlerden gelen gözlem örneklerinin birleştirilerek çocuğun bütüncül gelişim resminin çıkarıldığı sözlü paylaşım toplantıları yapılabilir. Bu uygulamada takip ve eylem planları idare ve rehberlik servisinde kalır.
.
Bu takip ve uygulama ilkokul kademesinden itibaren süregelecek olan Veriye Dayalı Öğrenci Bütüncül Gelişim Dosyası olarak adlandırabileceğimiz bir dijital veri tabanında biriktirilir. İlkokul öğretmeninin tuttuğu akademik, sosyo-duygusal, sportif ve sanatsal gözlem verileri dijital bir modül üzerinden okul rehberlik servisleri ve idareye aktarılır. Bu şekilde ortaokul kademesine geçen öğrenci için rehberlik servisi ve idare tarafından sıfırdan tanıma süreciyle zaman kaybedilmemiş, çocuk ilk günden itibaren izlemeye alınmış olur.
.
Okul içindeki bu uygulamaları dış paydaşlarla ve toplum kaynaklı destek ağlarıyla da beslemek önemlidir. Özellikle okul içinde öğretmen, idare, aile ve rehberlik servisi marifetiyle öğrenciler üzerinde fark edilen potansiyeli okul dışı ücretsiz mekanizmalarla desteklemek öğretmenlere de ek sorumluluk yüklemeden profesyonel bir takip imkanı sunacaktır. Sürecin il/ilçe gençlik merkezleri, il7ilçe spor müdürlükleri, belediye sanat/spor tesisleri ile doğrudan kurumsal bir işleyişle yürütülmesi çocuğun gelişimine katkı sağlayacak ve okuldaki profesyonel yapıyı dış kaynaklarla güçlendirecektir.