BİREY , TOPLUM VE DEVLET.
Hukuk sosyolojisi:
Nirvana Sosyal Bilimler sitesi
Eski çağda Sokrates Platon ve Aristotales insanların nasıl mutlu olacağını yaşamları boyunca toplumun öncelikli sorunu olarak düşünmüşler filozof olarak bu konuda düşünce üretmişlerdir. Filozoflara göre insanın mutluluğu öncelik olmuştur.İlk çağ düşünürlerinin bu çalışmaları Orta çağ ve yeni çağda sürmüştür. Düşünür Locke bireyin devletten Üstün tutulması gerektiğini, devletin birincil görevinin de bireyin mutluluğu olduğunu belirtmiştir.
Eski çağ düşünürlerinden Sokrates’in öğrencisi olan Platon, Politeia (devlet) adlı eserinde insanların nasıl mutlu olacağı, erdemli olmanın yollarının devletle nasıl kesişeceği düşüncelerini ortaya koymuştur. Platon, devlet nasıl olmalı ? yapısı nasıl olmalı? insanlar nasıl yönetilmeli konusunda çalışmıştır. Platon devletin adaletle başlaması gerektiğini, adil toplumun ancak Adalet de mümkün olacağını ileri sürmüş, öğrencisi Aristoteles başta olmak üzere ardılı düşünürleri derinden etkilemiştir. Platon, " yasalar" adlı eserinde de devlet ve toplumsal düzenin nasıl kurulması gerektiğini açıklamıştır.
Aristoteles " politika" adlı eserinde de hocası platona katlanarak devletin temelinin Adalet olduğunu ileri sürmüştür.
İnsan toplumsal bir varlık mı dır?
Eski çağda, devletin varoluş nedeni filozoflarca insan olduğu görüşü hakimken Ortaçağ 'da devletin varoluş nedeni Tanrı olduğu,o karanlık dönem etkisiyle ağırlık kazanmıştır. İlkçağ”da bireyler Avcı toplayıcı karakteriyle yaşamlarını sürdürmüşler,bir araya gelerek yaşamlarını idame ettirmenin yollarını aramışlardır. İlkçağ”da aileler biçiminde örgütlenerek gruplar oluşturmuşlardır. Bu küçük gruplar bireylerin ihtiyaçları amacına yönelik, ortak amaçları ve çıkarlarına göre gruplar oluşturmuşlardır. Sosyologlar, bu gruplara toplumsal gruplar adını vermektedirler. Sosyolog Giddens, fiziksel ve kültürel baskıya uğrayan, eşitsiz davranışlarla itilip kakılan azınlık grupları konusunda çalışmalar yapmış, formel sosyoloji kuramcısı Simmel küçük gruplar üzerinde eserler vermiştir.
Orta çağ'da yukarıda andığımız gibi devleti Tanrı devleti olarak görür. Savaşçı komutan, diktatör, filozof Augustinus, devletin bireyleri değil tanrıya öncelemesi gerektiğini düşüncesini ileri sürer, Tanrı devletletini kutsar. Her ne kadar karanlık çağ olarak adlandırılsa da Yeniçağ”a geçiş konusunda da belirleyici bir rolü olmuştur bir kızım sosyologlarca.Bireyler ihtiyaç ve amaçlarına göre iki ya da daha çok sayıda bir araya gelerek değişik gruplar oluşturmuşlardır. Kültürel gruplar, siyasal partiler, yardımlaşma dernekleri, meslek grupları vs.
Bireyler amaçları doğrultusunda örgütlenerek gruplar oluşturmuşlar, güvenlik, barınma, mülkiyet gibi ihtiyaçları karşılamak için devlet denen yapıyı oluşturmuşlardır.
Şöyle soralım; devlet nedir? Öyleyse .Devlet nasıl yönetilmelidir ?
İlkçağ”da devlet birey için iken Ortaçağ'da Tanrı devleti olmuştur Eski Yunan”da devlet Üyeryüzünde değil göklerde ve tanrıya yakın olmalıydı. Diktatör Augustinus, " Tanrı Devleti üzerine" adlı eserinde en yüce devletin Tanrı devleti olacağını ileri sürmüştür.
N. Machiavelli " hükümdar" adlı kitabında Rönesans düşüncesini içeren bir laik devlet anlayışını ortaya koymuştur. Machiavelli ye göre ortaçağ'daki Tanrı devleti yerine laik bir devleti koymuştur.
Hobbes, Locke ve J. J. Raussoeau, devleti toplum sözleşmesi ile sınırlarlar. Hobbes a göre böyle bir sözleşme yurttaşlar arasında yapılan bir yurttaşlık sözleşmesidir ve toplum haline geçmek için yapılır. Toplumsal düzene geçmek için yapılan bu sözleşme ye " toplum sözleşmesi " denir. Bu sözleşmede bireyler kendilerini koruma Hakkı dışında bütün haklarından vazgeçerler. Yalnızca kendini koruma hakkından vazgeçmezler… Bu sözleşme ile doğa durumundan çıkılır ve toplu haline geçilir. Toplum hali ise toplumsal düzen içinde yaşamak demektir " ( Doç. Dr. İskender Özkan )
Locke ' a göre Uygar toplumu oluşturmak üzere insanların birarada olmaları güvenlik ve mülkiyet farklılıkları yanında mutlak monarşi ile yönetilen devlet yerine medeni ve Uygar devlet kurumunun olmasını, keza devletin bireyleri mutluluğu için varolduğunu ileri sürer.
Montesqie, devletin yönetim biçimi ile şekilleneceğini ( her ne kadar monarşi rejimini yeğlese de ) kuvvetler ayrılığına dayalı bir yönetimi içeren devleti öne çıkartmaktadır.( Bu görüş ülkemizin devlet yönetimi tahlilinde de ne kadar önemli olduğu açıkça görülmektedir.)
J.J.Rosseau , İlk insanların devlet olmadan da mutlu bir yaşam sürdüğü hiçbir baskıyla karşılaşmadığını, ancak, bireylerin güvenlik ve mülkiyet edinme amaçları doğrultusunda bir devlet olgusuna ihtiyaç olduğunu da yadsımaz. Halk, kendisini nasıl bir devletin yönetmesi gerektiğine karar vereceğine inanır, egemenliğine inancı tamdır.
Thomas More " Ütopya " eserinde tanımladığı devlet adil bir toplumdan oluşur, devlet toplumun bütün ihtiyaçlarını karşılar. Altın, gümüş gibi emtialar More ' a göre kıymetsizdir bu emtialar kullanılamaz, Altın ve gümüş gibi madenler ancak tuvalet malzemelerinde vs kullanılır. Yine bu görüşleri yakın düşünceleri savunan " Güneş Devleti " atlı eserinde T. Campanella , mülkiyetin olmadığı, ahlaklı bireylerin oluşturduğu ,her bireyin eşit olduğu bir devleti anlatır.
Marks ve arkadaşları devleti Egemen sınıfın baskı ve sömürü aracı olarak görmüşlerdir. " Marks ve Engel” in materyalist, ilerlemeci belirlenimci ( determinist ) bir tarihi ve toplum anlayışı oluştururken dayandıkları temel ilke ... İnsan becerileri ve üretim ilişkileri - yani üreten ile tüketenler arasında toplumsal ilişkiler dir. " ( Doç. Dr. H. Fırat Şenol )
Marks , mülkiyetin ortadan kaldırılmadıkça sosyalizm gerçekleşmedikçe özlenen bir devletin varolmayacağına inanır.
Ancak bu sıraladığımız düşüncelerin aktarımlarına baktığımızda Anarşizm dışında tüm rejimler devleti yeğlemektedir.Aanarşizmde devlete yer yoktur.
1961 Anayasası'nda sosyal devlete yer verilmiştir. sosyal devlet ilkesi ardışık darbelerle budanmış, işlevsiz bırakılmıştır. devlet sosyal devlet görevini yeniden üstlenmeli ta il çağ”dan bu yana düşünürlerin öne sürdüğü adaleti, eşitlikçi ve özgür bir devlet yaşamına geçilmelidir.
Devlet Anayasamızda da yerini aldığı gibi laik,hukuk ve sosyal devlet unsurlarını barındırmalıdır. Bekir Coşkun” un değimiyle ,devlet dövlet olmamalıdır.
Av.Arb. Hasan Hüseyin KARABULUT