ANLIK DAVRANIŞ ANINDAKİ İNSAN DURUMU

Sosyoloji - Prof. Dr. Yaşar Bilge Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı

AMAÇ: Şimdi burada yaşarken “keşke” li cümleler sık kullanırız. Bunun gerekçelerini şimdi burada ’ya göre açıklamak için yazmaktayım.

1.Anlık deneyimin niteliği: Ortak üretilen, geleneksel olarak nesiller arası aktarılan ortak anlam süreklilik oluşturmamızı sağlar. Bu durum anın gerektirdiği koşullardan değildir. İkincil özelliği nedeniyle sonradan eklentidir. İnsanlar artık ortak bir gerçekliği sıklıkla paylaşmaz. Bireysel ve izole deneyimler hakim olur. Deneyim parçalanır, artık bütünlükten yoksundur. Bu durumun yararı yeniden doğuşluluk kavramı olan umut veren özgün bir değerlendirmedir. Yeni Bir Başlangıç yapma yeteneğinde etkilidir.

Amaç biyolojik döngüye emekle bağlanır. İş kalıcı nesneler üretmeyle geliştirilir. Anlık olayın kolaylaştırdığı önyargıları yenmede düşünerek süreç geliştirmek yararlı olabilir.

2. Yönelim tepkisi: İnsan anın verdiği otomatik, reaktif ve hızlı düşünceli tepkileri vardır. Bu bazen kişilerde refleksifveya dürtüseldir. Dünyanın krizlerine karşı yabancılaşma yönelimin zayıflanması zamanın düzleşmesi dikkatin dağılması tarzında yönelim tepkileri gözlenir.

3.Dikkat dağılır manasında düşünce: Yargılama ve eylem yoğun ve sürekli dikkatle elde edilir. İnsan sürekli olarak uyarılır. Tüketim malları ve eğlence bombardımanına maruz kalır. Bu yüzden dikkati sürekli yeni nesnelere kayar, odaklanamaz, tatmin olma özelliği azalır, dikkat yoğunlaşması azalır. Yargılama krizine girebilir. İnsan kötülüğün sıradan bir faili olur. Linç oluşturmada etkilidir. Eylem kaybolmuş anlam yitikliği söz konusudur. Düşünme kavramı basamaksız anın getirdiği konfor ve koşullara tabi olup adaptifdir.

4.Düşünmenin sonuçsuzluğu pratik bir amaç sağlamaz. Performans gereği hızlı kararda anlık durumsal değerler öne çıkar. Araç amacın önündedir. Bazı kişilerin durumunda şaşkınlık, durakalma, savaşma veya kaçmaya yol açar. Somut bir ürün vermeyen düşünce eğilimi karar ve üretimle doğrudan sonuçlanmayacağı anlamındadır. Rasyonalite anın getirdiği koşullar veya anlık kurallar değildir. Aksine planlanmış davranış kuralları olmalıdır. Düşünme pratik dünyanın araçsal aklına teslim olmamalıdır.

5. Insan var oluşunun en temel koşullardan biri de insan düşüncesinde çoğulluk kavramıdır. Çoğunluk birçok insan olması anlamında olan sayısal çeşitlilik değildir. Ontolojik bir varlık olanın çoğunluğudur. Buna göre eşitlik farklılık temelinde değerlendirilir. Çoğulluk insanların aynı değil ama hak ve uygulamada eşit oldukları her birinden her birinin benzersiz bir varlık olarak ortaya çıktığı özgürlük koşuludur. Politik temellidir. İnsanlığın korunması gereken en değerli özelliğidir.

6.Kamusal alan insanın görünür ve duyulur olduğu yerdir söz ve eylemle bir araya geldiği alanda fiziksel olarak varlığını sürdürür çoğunluk sayesinde kamusal alan mümkündür özgürlüğüngerçekleştiği yerdir ortak Dünya insanları birleştiren bir alandır Böylelikle dünya nesne kurum yasa anı hikaye ile dolar ve nesiller arasında süreklilik sağlanır kamusal alan olmadan ortak dünya çöker insanlar birbirinden kopar.

SONUÇ: Şimdi burada davranma sezgisel, hızlı karar verme ile ilgili haller kazadan korunmayla veya önlemeyle alakalı olabilir. Diğer durumlarda toplumsal ve kurumsal değer sistemlerine ait ilkeli ve amaçlı davranış için yavaş düşünme yapılabilir. Ne dersiniz?