(Devamı)

4.Psikopatoloji Görüşü

Etkileşimsel kültürel terapi yaklaşımının görüş açısına göre psikopatolojiye sebep teşkil eden etkenler içerisinde öne çıkan başlıklar şöyle açıklanabilir:

4.1.Kopukluk veya Bağlantısızlık

Özü ötekilerle yakınlaşma olasılığı veya olanağından ırak imgelemedir. Etkileşimsel kopukluğun sağlıklılık vasıflı incelenememesi neticesinde belirir. Genelleştirmeler içerir. Etkileşmelerde iyi şeylerin zıddı, beş iyi şeyin yokluğu veya kaybı olarak tanımlanır (Işık ve diğerleri, 2013;2025).

Zorlanım ile ve acılara kaynaklık eder, uzun periyodda etkileşme kapasitesini noksanlaştırır, canlı hissetmede düşüşe sebep teşkil eder, değer hissinde azalım sağlar, billurlaştırma veya netlikte azalıma taşır, şuur bulanıklığı doğurur, verimliliği düşürür, etkileşmelerin tamamından çekilmeyi besler (Chen ve Giblin, 2018; çev. Çakır, 2020; Koçyiğit Özyiğit, 2022).

4.2.Kullanışsız Kopukluk Stratejileri

Kopukluk stratejisi; kopuklukların incelenmeyip etkileşmenin sürdürümünü maksadıyla his, inanç ve intrapsişik yaşantıları gizlemektir (Işık ve diğerleri, 2013;2025). Kopukluk stratejileri; süreğen etkileşme kopukluğu deneyimlerine yanıt olarak sunulan emosyonel sınır çizme yollarıdır. Utanma, suçlu hissetme, öteki görme ile toplumsal adaletsizlik olgusunun sebep teşkil ettiği etkileşmelerde izlenen kesintiler ya da engellerin bir anlatımıdır. Uzaklaşmayı, ilerlemeyi, karşı harekete geçmeyi, geri planda kalmayı, çatışmaktan kaçınmayı, hisleri gizlemeyi, dayanıklı veya sağlam görünmek için gayret göstermeyi içerir (Koçyiğit Özyiğit, 2022; akt. Gündüz, 2019).

4.3.Süreğen Etkileşimsel Paradoks

İlişkisel paradoks olarak da ifade edilir. Etkileşmeye gereksinmenin yanı sıra uzaklaşma tavrını da ortaya koyma olarak tanımlanır. Bir taraftan etkileşme özlemi içerisinde bulunma öbür taraftan ise; etkileşmeden ıraklaşma stratejisinin kullanılması bu paradoksun yansımaları arasında en çok öne çıkan bir sonuçtur (Işık ve diğerleri, 2013;2025).

Etkileşmeye, bağlılık geliştirmeye baskın gereksinim hissetme ve arzulamaya karşın utanma şeklinde hisler hasebiyle bağ kurmada zorlanma, etkileşmekten kaçınmadır (Koçyiğit Özyiğit, 2022).

4.4.Negatif Denetleyici İmgeler ve Utanç

Negatif ilişkisel imgeler şeklinde de isimlendirilir. Etkileşme türlerinin tamamında belirir. Ötekilerin özüne ne şekilde devinim göstereceği ile ötekilerin umur veya umutlarının ifadesidir (akt. Gündüz, 2019). Beklentiler ile ötekilerin devinim ve reaksiyonlarının anlamlandırılmasına etki eden zihinsel manalandırma periyodudur (Işık ve diğerleri, 2013).

Gelişim sürecinde kıymetli görülenlerin ortaya koyduğu yaklaşımlara dayalı olarak beliren negatif etkileşimsel imgelerdir. Toplumsal veya kültürel normlarla deneyimlenen çatışma veya çıkmazlar neticesinde beliren imgeler olarak da ifade edilir. Farklı gelişen kişilere toplum veya kültürün kabul bildirimi sunmaması örnek gösterilebilir (Koçyiğit Özyiğit, 2022).

Etkileşme veya bağ tesis etme tarzını tayin eder. Gelişimi teşvik etmeyen veya sağlıklılık arz etmeyen etkileşmelerin neticesidir ve süreğen kopukluğa götürür. İstenmeme hissinin kaynaklık ettiği çekilme, yalnızlık ile güçsüzlüğe veya zayıflığa iter. Değer duygusunu azaltır (Işık ve diğerleri, 2013; Koçyiğit Özyiğit, 2022).

4.5.Yalnızlığa Mahkumluk

İşlevsel etkileşme hususunda umut yitimi ya da umutsuzluğa kapılma biçiminde de adlandırılır (Işık ve diğerleri, 2013). Etkileşimsel imgeler ile kopukluk olgusunun süreğenleşmesine dayalı olarak belirir. Ötekilerle bağ geliştirme olanağından yoksunluğun bir anlatımıdır (Koçyiğit Özyiğit, 2022).

5.Terapi Süreci

Etkileşmeli empati ile destekleyen beş iyi şeyin aracı kudretinden faydalanmak suretiyle; yalnızlaşmaya sürükleyen kopukluk veya bağlantısızlık olgusunun neticesi şeklinde beliren psikolojik problemlerin iyileştirilmesi sürecidir.

Bu süreçte;

* Etkileşmelere yönelim gösterilir,

* Toplumsal etkileşmelerin geliştirilmesi ile etkileşimsel kopukluk stuasyonunun onarımı eksen kabul edilir,

* Etkileşimsel empati ve büyümeyi teşvik edici ilişkiler vasıtasıyla iyileşme ve değişim olanaklı kılınır,

* Saygılı tavır, eşitlik, katılma kapasitesi ile isteklilik prensipleri işe vuruk kılınır (akt.Yam, 2021; Işık ve diğerleri, 2025).

6.Terapi Amaçları

* Etkileşmeler ile kopukluklara ilişkin içgörü edindirmek,

* Etkileşimsel empati potansiyelinde artış sağlamak,

* Otantik veya özgün etkileşmelere destek sunmak,

* Gelişim gösterimine elverişli bir ortam hazırlamak,

* Beş ana şey veya beş iyi şey eksenli etkileşmeye katkı sunmak şeklinde sıralanabilir (akt. Yıldız Yüksel, 2023; akt.Yam, 2021; Işık ve diğerleri, 2013;2025; Koçyiğit Özyiğit, 2022).

7.Terapi Aşamaları

7.1.Ölçme ile Değerlendirim Aşaması

Öznel bilgilerin edinildiği, etkileşmelerle ilgili bilgilere erişim sağlandığı ve terapi birimine taşıyan sorun sahalarının belirlendiği aşamadır (Işık ve diğerleri, 2025).

Bu aşamada;

* İki kutuplu veya etkileşimsel empatiyi inşa etmeye taşıyıcı datalara erişim sağlama amaçlanır,

* Ucu açık suallerden faydalanılır,

* Kopuklukların doğurduğu etkileşimsel yaralar, kırılganlıklar ile hislere saha açılır,

* Psikolojik gelişim anketi veya etkileşimsel sağlık endekslerinden istifade edilir,

* Özgünlük, kopukluklar, kopukluk stratejileri ile etkileşimsel dayanıklılık araştırılır (Koçyiğit Özyiğit, 2022; Işık ve diğerleri, 2025).

7.2.Etkileşimsel Beceriler Aşaması

İlişkisel beceriler aşaması olarak da ifade edilir. Gelişimi besleyen beş iyi şeyin terapist vasıtasıyla; anlatıldığı ve modellendiği aşamadır.

7.3.Özüne Özgülük Aşaması

Terapi sürecinde terapistin; otantik veya kendinden devinim gösterdiği ve bu suretle örnek oluşturduğu aşamadır.

7.4. Etkileşimsel Empati Aşaması

Karşılıklı empati aşaması şeklinde de isimlendirilir. Bu aşamada terapist ve danışanın empatik tepkiler vermeleri gerekir.

7.5.Negatif Etkileşimsel İmgeleri Çalışma Aşaması:

Negatif ilişkisel imgeleri çalışma aşaması biçiminde de adlandırılır. Güç olgusunu kim veya kimlerin elinde tuttuğunu anlama yönelimli çalışmalara saha açıldığı ve gücün eşitliğe dayalı şekilde paylaşımının sağlandığı aşamadır.

7.6.Çıkmaz ve Kopukluk Doğuran Devinimleri Farketme Aşaması

Çıkmaz veya çatışma ile kopukluğa sebep teşkil eden etkileşimsel, kültürel veya toplumsal etkenlerin keşfine yönelim gösterilen aşamadır.

7.7.Pozitif Etkileşimsel İmgeleri Çalışma Aşaması

Pozitif ilişkisel imgeleri çalışma aşaması olarak da ifade edilir. Etkileşmelere katılıma taşıyan pozitif imgelere saha açılan aşamadır.

7.8.Tekrar Bağ Kurma ve Karşılıklı Büyüme Aşaması

Yeniden bağ geliştirme ve etkileşimsel veya ilişkisel büyüme aşaması şeklinde de isimlendirilir. Etkileşimsel büyüme yöneliminin ortaya konulmasının sağlandığı aşamadır (Koçyiğit Özyiğit, 2022).

8.Terapist-Birey İlişkisi

Terapist-birey etkileşmesinde gelişime destek sunan unsurun terapistlerin özgün kalabilme kapasitesi olduğu inancı kabul bildirimi alır. Terapi sürecinde; etkileşimsel empati ve beş ana şey veya beş iyi şeye dayalı bir terapist-birey ilişkisinin tesis edilmesi beklenir (Işık ve diğerleri, 2013; Koçyiğit Özyiğit, 2022).

9.Terapistin Rolü

Terapi sürecinde terapist; kuvvet farklılığından uzak, psikoterapötik kopuklukların şuuruna varabilen, hisleri sözelleştirmemeyi öz muhafaza yönelimli bir tür kopukluk stratejisi biçiminde görebilen, teşhislendirme uzmanlığına soyunmayan,

emosyonel kopmaları derinlikli şekilde hissedebilme şeklinde ifade bulan emosyonel yankılanma becerisine haiz, bütüncül uygulamalar deneyimli, katılımcı, ilerisi yönelimli empatiyi kullanabilen, isteklilik düzeyi yüksek, emosyonel uyumlaşmayı olanaklı kılan, etkileşimsel empatiyi kullanan, etkileşimsel güçlenmeyi sağlayan bir rol üstlenir (Işık ve diğerleri, 2013; 2025; Koçyiğit Özyiğit, 2022).

Neler Öğrendik?

Destek hizmetlerinin özgün sesi ve seçeneği etkileşimsel kültürel terapi yaklaşımı; terapi sahasına patoloji de iyileşme de etkileşimseldir savını dayanak göstermek suretiyle çıkar. Bu süreçte; kültürün görünür veya saklı tesirlerinin etkisini yadsımaz. Terapi sahasının merkezine etkileşmeleri, terapi sürecinin kalbine de etkileşimsel empati ile etkileşmelerin besi kaynağı, sebebi, neticesi, güdüleyicisi, tekrar inşa edicisi; beş temel şey veya beş iyi şeyi koyar. Beş iyi şeyle iyi etkileşmeler tesis edilebilme, iyileştirebilme dahası önleyebilmenin tarifini yapar. Terapi sahasına beş iyi şey, etkileşimsel veya karşılıklı empati ile gelecek eksenli empatiyi miras bırakır.

Etkileşme dinamizmi veya etkileşimsel hareketlilik, etkileşimsel gelişim ve ilişki farklılaşması, canlılığı, enerjikliği veya hareketliliği, kıymet duygusu veya kıymetli hissetmeyi, şeffaflığı veya berraklığı, üretkenliği veya yaratıcılığı, daha fazla yakın olma veya yakınlık kurma isteğini içine alan; bireylerarası destekleyici etkileşmeler veya beş iyi şey, farklılaşan ve etkileşimsel egoyu eksen terimler olarak seçer.

Sorun ile yakınmalara sebep teşkil eden dizili unsurlar ile karşılıklı empati ile ana iyi şeylerin kıyasıya mücadelesine veya maçına ev sahipliği vazifesi üstlenen terapi sürecinde; sorun ile sorun sahaları değerlendirilir, sorun veya yakınmaların doğuşuna sebep teşkil eden etkenlerin döl yatağı tohumları; kopukluk veya bağlantısızlık, işlevsiz kopukluk stratejisi setleri, etkileşimsel paradoks veya çelişiklik stuasyonu, denetçi toplumsal imge dizileri, utanç hissi ile yalnızlık olgusu ve yansımaları veya tesirlerini etkisizleştirmeye yönelim gösterilir, mücadele, müsabaka veya maçı iyileşmeye taşıyan beş temel şeyin lehine neticelendirme ana hedef olarak koyulur,

Bu maksatla; canlılık, kıymet hissi veya değer duygusu, yaratı veya üretim, yakın bulunma istemi ile yüzü dönüklük veya karşılıklılığı içeren destekleyen etkileşmeler işe vuruk kılınır ve bunların aracı rolünden faydalanılır, canlılık kaybı canlılık ile, düşük kendilik değeri veya öz değer yitimi kıymet duygusu veya değer hissi ile, yapmama hali yaratı veya üretim ile, kopukluk veya bağlantısızlık yakın bulunma istemi, etkileşmeye açıklık veya yakınlık düzeyinde artış sağlama ile, yanıtsızlık veya mecburi istikamet etkileşmede tek kutupluluk yüzü dönüklük veya karşılıklılık ile, yalnızlık etkileşme ile vurulur,

Kullanışsız veya fayda sağlamayan etkileşimsel stratejilerin nazikçe uğurlanması sağlanır, etkileşimsel empatiden istifade edilir, gelecek eksenli empatiye konum sunulur, süreğen etkileşimsel paradoks veya çelişkili durumdan sıyrılma gayretlerine katkı sağlanır, negatif toplumsal denetçi imgeler ile normlara limit konulur, denetçi imgelerin hükümranlığının sona erdirilmesine aracılık edilir, pozitif imgelere saha açılmasına güç verilir, farklılaşan etkileşimsel veya ilişkisel ego güçlendirilir, etkileşmelerin tekrar tesis edilmesi veya yeniden kurulumu olanaklı kılınır ve edinimlerin terapi birimi dışına genişletilmesini sağlanır.

Kaynakça

Chen, M.W. ve Giblin, N. J. (2018). “Kuramsal çerçeveler.” (çev.G. Çakır, 2020). Bireyle psikolojik danışma ve terapi. (çev.ed. E. Çetinkaya Yıldız ve G.Çakır). Nobel Yayınları.

Çakır, Y. (2020). Covid-19 sürecinin çözüm odaklı terapi açısından incelenmesi. Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (2).

Gibson, D.M. ve Isom-Payne, S. (2016). “Yapılandırmacı yaklaşımlar.” (çev.D. Kepir Savoly, 2021).Çocuk ve ergenlerle psikolojik danışma.(ed.S.Smith-Adcock ve C.Tucker, 2016; çev.ed.T.Mutlu Çaykuş ve D.M.Siyez, 2021). Nobel Yayınları.

Gündüz,Ö.(2019). İlişkisel kültürel kurama dayalı programın üniversite öğrencisi kadınların flört şiddeti tutumlarına, çatışma çözmelerine, ilişkilerine etkisi. (Doktora tezi), Ankara Üniversitesi.

Jordan, J. V. (2010). İlişkisel-kültürel terapi, Amerikan Psikoloji Derneği Yayını.

Işık, Ş. ve Ergüner Tekinalp, B. (2013). İlişkisel-kültürel kuram” Psikolojik danışmada güncel kuramlar. Pegem Akademi.

Işık, Ş. ve Ergüner Tekinalp, B. (2025). İlişkisel-kültürel kuram” Psikolojik danışmada güncel kuramlar. Pegem Akademi.

Koçyiğit Özyiğit, M. (2022). “İlişkisel kültürel kuram.”Psikolojik danışmada güncel yaklaşımlar. (ed.Ş. Baştemur ve M. A. Kurşuncu). Nobel Yayınları.

Taş, G. (2016). Feminizm üzerine genel bir değerlendirme: Kavramsal analizi, tarihsel süreçleri ve dönüşümleri. Akademik Hassasiyetler, 3(5): 163-175

Yam,F.C.(2021).İlişkisel kültürel kuram ve kavramlarının Türk kültürü açısından değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41 (1).

Yıldız Yüksel, H. (2023). Evli çiftlere yönelik ilişkisel kültürel kurama dayalı ilişkisel yılmazlık programının geliştirilmesi. (Doktora tezi), Hasan Kalyoncu Üniversitesi.