(Devamı)

2.Uğraş Terapisinin Temel Kavramları

a) Aktivite

Kişinin gündelik yaşamında gerçekleştirdiği etkinliklerdir. Programlı olabileceği gibi esnek bir yapıda da olabilir.

a) Aktivite Performansı

Kişinin aktiviteleri gerçekleştirme gücüdür. Aktivite performans seviyesi; yaşam hoşnutluğuyla direkt olarak ilintilidir. Kişinin yaşamı üretiyor durumda bulunduğu etkinlikle mana yüklü hale taşınır. Bireyin şahsiyeti performansla belirlenir (akt. Katırcıbaşı, 2022).

b) Rol-Aktivite Dengesi

Rol-aktivite adaleti olarak da ifade edilir. Rol-etkinlik dengesi kavramı; iyilik halini oluşturan rol ile aktivite katılımının dengede olması olarak tanımlanır. Sağlığın; iş, artık vakit ve dinlenme arasında dengelilik gerektirdiği inancına dayanır.

Bu dengenin olmadığı durumlar ağırlıklı olarak; hastalık, tükenmişlik veya can sıkıntısıyla sonuçlanmaktadır. Sağlıklı bir denge bir takım; bedensel, zihinsel ve sosyal aktiviteleri içerir. Bu yolla kişi; sözü edilen alanların tamamında kapasitelerini geliştirerek kullanabilir.

Bireylerin tamamı; sağlık ve iyilik halini artıran, kendisi için rahat olan bir denge durumu arar. Aktivite dengesizliğinin bir sebebi; aktivite yoksunluğudur. Duruma bağlı etkenler nedeniyle anlamlı aktivitelere ve rollere yönelik kısıtlı erişim de aktivite yoksunluğu olarak tanımlanmıştır.

Bir kişinin hastanede yatışı sırasında kendisi açısından anlam yüklü ve kıymet taşıyan aktivitelere katılma becerisiyle aktivite olanaklarında görülen azalım örnek teşkil edebilir (akt. Ercan Doğu, 2019).

3.Kullanım Alanları

Uğraş terapisinin kullanım alanları; fiziksel sağlık, fiziksel rahatsızlıklar, zihin sağlığı, zihinsel rahatsızlıklar, gelişim sorunları, aktivite performansı, etkinlik katılım düzeyi, artık vakit idaresi, öznel bakım, onarım, hayat tatmini, adaptiflik, zindelik, iş aktiviteleri, çoklu rol çalışmaları, iyilik hali, ruh sağlığı, eğitim, psikoterapi, klinik, istihdam, öznel adaptiflik, toplumsal uyumlaşma, toplumsal beceri örüntüsü eğitimi, psikiyatri, çocuklar, gençler, okullar, sağlık kurumları, kognitif rehabilitasyon, fiziksel rehabilitasyon, emosyonel rehabilitasyon, meslek eksenli rehabilitasyon, gündelik yaşam aktiviteleri, destekçi yaşam aktiviteleri şeklinde özetlenebilir (akt. Yılmaz, 2023; akt. Ercan Doğu, 2019; akt. Yaran, 2018; Arslan, 2022).

4.Terapi Süreci

Birey açısından anlam yüklü ve hedef yönelimli etkinliklerden istifade etmek suretiyle; kişinin akıl sağlığının iyileştirilmesini, onarılmasını, hayata dair rol örüntülerini etkin bir biçimde ortaya koymasını olanaklı kılmak maksadıyla bir dizi çalışmanın gerçekleştirildiği bir süreç olarak ifade edilebilir.

4.1. Müdahalelerin Planlanması

Kişilerin mevcut durumlarını göz önünde tutarak,

Güçlü yanlarını kullanmalarını teşvik edip,

Bütünsel ve birey temelli yaklaşarak,

Bağımsızlıklarını sağlamalarında,

Gündelik yaşama katılım seviyelerinde artış sağlamada tesirli müdahale biçimlerinden istifade edilir.

Psikolojik sağlık alanında, kişileri, ailelerini ve yakın çevreyi de göz önünde tutarak bir rehabilitasyon planı oluşturulur (Arslan, 2022).

Uğraş terapisi müdahaleleri; gündelik hayat aktiviteleri, sağlıklılık ile ruhsal iyi oluş temellidir. Müdahale biçimlerinin odağında etkinlikler yer alır.

Bireylerin etkinlik performansı ile etkinliklere katılım seviyesinde artış sağlamak Uğraş terapisinin ana hedefleri arasında yer alır. Bu sebeple; Uğraş terapisi uygulamalarının temel amacı bireylerin aktivite performansını ve aktiviteye katılımlarını artırmaktır. Bunun için de kişilerin; bedensel, zihinsel, ruhsal potansiyelleri, sosyal ve kültür olgularıyla ilgili verileri biriktirmek kıymetli görülür (akt. Yılmaz, 2023).

Uğraş terapisi müdahaleleri planlanırken:

* Kişi eksenli bir yaklaşım benimsenir,

* Bireyin ihtiyaçlarının, isteklerinin ve evveliyatlı gördüklerinin göz önünde bulundurulması prensibi işler duruma getirilir,

* Kişinin müdahaleye katılım isteği düzeyinde artış sağlama yönelimli bir duruş ortaya konulur,

* Bireyle dayanışma içerisinde anlam yüklü aktivitelerin tercih edilmesi yolu izlenir,

* Bireyin; ilk fırsatta ve rehabilitasyon sırasında ücretli olarak istihdama yönlendirilmesi hedeflenir.

Ayrıca kişilerin:

* Cinsiyet temelli ihtiyaçları,

* Aktivite performansı,

* Aktivite geçmişleri,

* Hayat tatmini,

* Kriminolojik hayat tarzı arasındaki ilişkinin etkilerinin ele alınması,

* Kişi açısından aktivite performansının,

* Toplumsal katılım düzeyinin değerlendirilmesi,

* Müdahale planının bunları dikkate alarak hazırlanması önemli görülür.

Bireylerin alışkanlıklarıyla ilgili müdahale planı oluşturulurken:

* Hafta sonlarıyla akşamları da eklemek suretiyle haftanın tamamının yapılandırılmış, yapıcı bir biçimde kullanılmasına olanak tanıyan bir dizi müdahalenin planlanması,

* Bireyin; öznel bakım, artık vakit, şuandaki ve gelecek rolleri, iş aktiviteleri ve sosyal çevre içerisindeki rollerinin tekrar geliştirilmesi için geçmişin de göz önünde bulundurulması,

* Bu müdahalelerde bireylerin kendi kendine bakım, artık vakit ve üretkenlik faaliyetleri için elverişli bir rutini yeniden tesis etmelerinin olanaklı kılınması icap eder.

Kişilerin performans kapasitesine yönelik müdahale planlarının içerisine:

İstihdama yönelik programlar,

İş evveli eğitim programları,

Desteklenmiş istihdam programları,

İş başında eğitim programları,

Sağlıklı yaşam programları,

Aktivite performansını artırma yönelimli fiziksel pratik programları,

Davranışsal müdahale programları,

Bilişsel müdahale programları eklenebilir.

Müdahaleler: Gup müdahaleleri ve bireysel müdahaleler olarak planlanabilir.

Grup müdahaleleri planlanırken, bilhassa; grup kompozisyonuna ilgi gösterilmesi, olası negatif etkileşimlerin kestirilmesi, pozitif grup ortamının tesis edilmesi, bireylerin; grubun kıymetli bir öğesi olduğunun göz önünde tutulması icap eder (akt. Yaran, 2018).

Uğraş terapisi müdahalelerinde:

* Birey açısından anlam yüklü günlük hayat aktivitelerine katılım seviyesinde artış sağlamaya,

* Performansı artırmaya,

*;Aktiviteyi modifiye etmeye,

* Kişinin yanı sıra aileyi de eğitmeye,

* Bireyi becerili kılmaya,

* Çevresel düzenlemeye yönelim gösterilir (Ercan Doğu, 2019).

4.2. Müdahaleler

a) Gündelik Yaşam Aktiviteleri

Uğraş terapisi;

* Toplumsal sınıf, cinsiyet, etnisite, ekonomi, yaş, yetenek, cinsiyet, ırk şeklinde sıralanan eşitsizliklerin etkisini tanıyan,

* Salt beceri örüntülerini gözetmek suretiyle refahın sağlanamayacağını kabullenen,

* Böylece; bireysel ve çevresel düzeydeki değişimi kolaylaştırmaya yönelik çaba gösteren bir yaklaşım ve uygulama sahasıdır.

* Aktiviteler yoluyla sağlığı ve refahı artırmayı hedefler ve kişi eksenlidir.

Uğraş terapisi müdahalelerinin temel amacı; aktivite - rol adaleti ve aktivitelere katılımın sağlanmasıdır (akt. Salar, 2018).

Günlük yaşam aktiviteleri bireyin hayatını organize edebilmeye yönelik gerçekleştirdiği aktivitelerin tamamını kapsamaktadr (Ercan Doğu, 2021).

Aktivite; insanların gündelik hayatlarında yaptıklarının tamamıdır.

Uğraş terapisi kavramsal çerçevesinde aktiviteler:

Temel gündelik hayat aktiviteleri,

Destekçi gündelik yaşam aktiviteleri,

Oyun,

Artık vakit,

Dinlenme,

Uyku,

Eğitim,

Sosyal katılım,

İş dahil olmak üzere kişilerin, grupların veya toplumun gerçekleştirdiği çeşitli hayat aktiviteleri olarak tanımlanır.

Aktiviteler: Belirli bir çevrede gerçekleştirilir, değerler, inançlar, vücut yapıları ve fonksiyonları ile maneviyatı içine alan bireysel faktörler, performans becerileri, performans paternleri arasındaki karşılıklı etkileşimden etkilenir. Bireyin vaktini ne şekilde geçirdiği ve ne şekilde karar aldığını etkiler. Kimliğin veya yeterliliğin temelini oluşturur (akt. Salar, 2018).

Temel gündelik hayat aktiviteleri:

* Banyo yapmak,

* Giyinmek,

* Beslenmek,

* Bağımsız şekilde tuvalet ihtiyacını karşılamak,

* Kişisel hijyen sağlanmak,

* Fonksiyonel mobilite,

* Kişisel araçların bakımı,

* Sağlıklı cinsellik,

* Temel becerileri gerektiren fizyolojik gereksinimler,

* Yaşamın sürdürülebilirliğini destekleyici bireysel aktivitelerden teşekkül eder.

Destekçi gündelik yaşam aktivitelerinde ilgi kişiden çevreye doğru genişlemiş durumdadır. Destekçi gündelik yaşam aktiviteleri kişinin:

* Hayatına devam etmesi,

* Bağımsız olarak gününü organize etmesi,

* Hayat kalitesinin artması,

* Toplum içinde varlık göstermesi,

* Yürütücü işlevlerin sıklıkla kullanılması için gereklidir.

* Diğer bireylerin bakımı,

* Evcil hayvan bakımı,

* Etkileşim,

* Çocuk yetiştirme,

* Araç kullanımı,

* Mobilite,

* Finans idaresi,

* Temizlik,

* Ev idaresi,

* Sağlık idaresi,

* Yemek hazırlığı,

* Manevi faaliyetler,

* Alışveriş,

* Güvenlik,

* Acil bakım yaptırma destekçi gündelik yaşam aktivitelerine örnek teşkil edebilir (akt. Alan, 2022).

Aktivite performansı; kişilerin farklı performans sahalarındaki aktiviteleri: Birey, aktivite ve çevre ilişkisi içerisinde gerçekleştirebilme kapasitesidir. Bu sebeple Uğraş terapisi; salt aktiviteyle ilgilenmez. Kişilerin; sağlığı geliştiren aktivitelere katılımını sağlayan veya engelleyen çevresel etkenlerle de ilgilenir.

Uğraş terapisinde temel ilke; kişilerin fonksiyonelliğini ve aktivite-rol potansiyellerini geliştirmek için; Çevrenin analizinin yapılması, adaptasyonunun inşa edilmesidir (akt. Salar, 2018).

Uğraş terapistleri; temel ve destekçi gündelik hayat aktivitelerinde:

* Performansından hoşnut bulunmayan,

* Performansını geliştirme yönelimi bulunan,

* İlgi noksanlığı ile güdülenme kaybından ötürü aktivite katılımını reddeden,

* Ortopedi ya da nöroloji temelli yaralanma neticesinde aktivite derecelendirilmesine veya destekçi cihaz önerilmesine gereksinim hisseden bireylerle belirli referans çerçevelerini kullanarak birey temelli müdahaleler gerçekleştirir.

İlk seanslarda uğraş terapisti; model olma ya da model gösterme rolü üstlenmek durumunda kalabilir. İlerleyen seanslarda bireyin mesuliyet düzeyi artırılır. Kişinin; kendi yaşamına yön vermesi, aktivitelerini organize etmesi amaçlanır.

b)Toplumsal Beceri Eğitimi

İnsan; sosyal bir varlıktır. Aile bireyleri, akrabalar, arkadaşlar ve diğer kişilerle iletişim kurmak ve zaman geçirmek:

* Kendine duyulan saygının artmasına,

* Kendini değerli hissetmeye,

* Kötü düşüncelerden uzaklaşmaya destek sunar.

* Psikolojik rahatlama sağlar.

* Duygu duruma pozitif yönde etki eder.

Buna karşın:

* Yaşanılan olaylar,

* Bireysel deneyimler,

* Sağlık durumu,

* Öteki faktörler sosyalleşmenin reddedildiği,

* Yalnız geçirilen zamanlara yol açabilir.

c) Zihinsel Rehabilitasyon

Psikoz rahatsızlığı bulunan bireylerde izlenen toplumsal ve meslekle ilgili fonksiyonellikteki noksanlaşmanın ana sebebi bireyde beliren bilişsel kısıtlılıklardır.

Sözü edilen kişilerde, bilgi işleme hızı düşer, ilgi ile bellek etkilenir, yürütücü zihin süreçlerinin fonksiyonları geriler. Bu sebeple; ilaç tedavilerinin yanı sıra frontal lob aktivasyonunun desteklenmesi yönelimli düzenli terapi periyoduna gereksinim duyulur.

İlginin parametreleri olan:

* odaklanma,

* İlginin sürdürümünü sağlama,

* İlgiyi bölme,

* Eş zamanlı ilgi,

* Bölünmüş ilgi,

* Kısa süreli hafıza,

* Duyusal hafıza,

* Uzun vakitli hafıza,

* Çalışan veya işleyen hafıza,

* Anısal hafıza bu süreçte üzerinde çalışılan temel zihinsel becerilere örnek oluşturabilir.

c) Mesleksel Rehabilitasyon

Uğraş terapisinin bu alandaki geçmişi on sekizinci yüzyıla değin uzanır. Yirminci yüzyılda; çalışanların sağlığını korumak maksadıyla çalışma ortamlarını düzenleme yoluna gidilmiştir. Sözü edilen düzenlemelerle ilgili bir takım resmi gelişmeler yaşanmıştır.

Bu süreçte; patlak veren birinci ve ikinci Cihan Harbinde yaralananların gündelik yaşama geri dönüşünü süratlendirmek maksadıyla gerçekleştirilen çalışmalar mesleksel rehabilitasyonun doğuşunu hazırlamıştır. Bireylere; sosyal ve psikolojik destek takdim edilmiştir. Ayrıca; fiziksel gelişimi destekleyici bir takım pratiklere de alan açılmıştır.

d) Serbest Zaman Yönetimi

Psikotik yakınmalar hasebiyle tedavi gören bireylerde, içe dayalı güdülenmede azalım, öteki şahıslarla etkileşimin limitlenmesi, iç evrene yönelim, evvelden zevk alınan aktiviteleri zamanla yerine getirmeme, desteklenmediği müddetçe günün tamamını yalnız oturmak, televizyonu takip etmek, uyumak veya telefona bakmak suretiyle geçirme şeklinde dizelenen devinimler izlenir.

Bireyin topluma entegrasyonunu sürdürmek, geliştirmek ve gündelik yaşamda aktif rol oynamasına destek sağlamak için artık zaman idaresi yönelimli uğraş terapisi pratiklerine gereksinim hissedilir. Bunun içindir ki; artık zaman yönetimi eksenli müdahaleler Uğraş terapisinin vazgeçilmez bir parçası olarak kabul görür (akt. Alan, 2022).

5.Terapi Amaçları

Dunn’a (2000) göre uğraş terapisi, hastalık veya da sakatlığı yok etmeyi amaçlamaz, yaşamın birey için daha doyum verici olmasına yönelik müdahaleleri kapsar. Başlangıç için sorunun tanımını takiben uygulamanın planlanmasında bir takım modeller kullanılmaktadır. Ancak bu modeller uygulamada yardımcıdır. Sadece tek bir modele bağlanmak gerekmediği gibi, bazen birden çok model bazen de bireye uygun farklı bir yöntem uygulanabilir.

Uygulama sürecine yardımcı olan modeller; gelişimsel uygulama modeli, nöro-gelişimsel uygulama modeli, duyusal entegrasyon uygulama modeli, biyomekanik uygulama modeli, baş etme uygulama modeli, motor öğrenme ve motor kontrol modeli, davranışçı uygulama modeli ve bilişsel uygulama modelleridir (Dunn, 2000).

Uygulanan model ve yöntem değişse bile değerlendirme basamağı ve planlanmış olunan hedefe ulaşılıp ulaşılmadığının değerlendirilmesi amacıyla bazı parametrelere bakılmaktadır. Öncelikle hedef davranışın ne kadar sıklıkta, ne kadar süreyle ortaya çıktığı yanında zaman içinde davranışın genellenebilirliği iyi bilinmelidir. Öte yandan, sürecin doğru tanımlanması, uygulamanın nasıl yapıldığı ve uygulama sonucunda ne olduğu hususu da ölçüm parametrelerinden biridir (Dunn, 2005).

Bunun yanı sıra terapist değerlendirme ölçümlerini planlanan uygulamanın bir parçası şeklinde mi yoksa tanı sürecinde mi yapacağını bilmelidir. Bunların önceden bilinmesi her birinin ölçülmesi için tercih edilecek yöntem ve materyalin tespit edilmesinde önemlidir. Bir diğer önemli etken de çevresel faktörlerin davranışla ilişkisinin göz ardı edilmemesidir. Bu sebeple ilerlemenin değerlendirilmesinde yapılan değerlendirmeye çevrenin de katılması gerekmektedir (Dunn, 2005).

Uğraş terapisi yaklaşımı eksenli terapi periyodunun amaçları:

* Kişi açısından kıymet arz eden etkinlik-rol dengesi ve performansının gerçekleşmesini sağlamak,

* Kişinin; toplumsal fonksiyonellik edinmesini olanaklı kılmak,

* Kişinin; içinde bulunduğu çevre unsurunun dinamiklerine yanıt sunabilecek zihinsel esneklik düzeyine erişim sağlamasını desteklemek,

* Kişinin; işe, üretkenliğe ve artık vakit etkinliklerine eklenmesine aracılık etmek,

* Kişinin; sağlıklılık düzeyini yükseltmek,

* Kişinin; hayat tatmininde artış sağlamak şeklinde sıralanabilir(akt. Katırcıbaşı, 2022).

6.Uğraş Terapisinin Aşamaları

Uğraş terapisi yaklaşımı temelli terapi periyodunun aşamaları:

* Planlama ve hazırlık aşaması,

* Müdahale aşaması,

* İzlem ve sürdürüm aşaması olarak sıralanabilir.

7.Terapist - Birey İlişkisi

Uğraş terapisi; iyileştirme yönelimlidir. Bu süreçte bireylerin değer örüntüleri ile hayat stillerine elverişli müdahalelerde bulunma kıymetli görülür. Kültürel yapı; bireylerin hayat stili ve değer kalıplarıyla bağıntılı etkenlere etki eder (akt. Huri, 2012).

Bunun içindir ki; uğraş terapisti ile destek sunulan kişinin kültürleri ile dünya görüşlerinin uzlaşması, uyumlaşması icap eder. Uğraş terapisti ile birey arasında kültürel saygı ile dayanışma temelli bir diyalog geliştirilmesi uğraş terapisi periyodunun etkililiği açısından kıymet taşır.

8. Terapistin Rolü

Terapist reçetedense fırsatlar sunmayı tercih eder. Uğraş terapisti; takım ruhu anlayışına dayalı olarak öteki sağlık çalışanlarıyla entegre olur. Kısa vakitli temel bakım hizmetleri kapsamında hastanede lüzumlu destekleri sunar. Hastane hizmetleri bitiminde ise; topluma hizmet uygulamaları kapsamında bireye takdim edilen hizmetlerin sürdürümünü sağlar (Katırcıbaşı, 2022).

Uğraş terapisti:

* Müdahaleyi kabul etme ve sürdürme konusunda bireyleri güdüler,

* Kişilerin içerisinde yer aldıkları ortamları analiz eder,

* Durumu bireye göre uyarlama becerilerini kullanır,

* Bireylerin tercih yapmalarını teşvik eder,

* Beceri gelişimine odaklanır,

* Beceri gelişimini destekler,

* Kişilerle kısa ve uzun vadeli hedefler yönelimli çalışır (Yaran, 2018).

9.Kullanılan Teknikler

Uğraş terapisi yaklaşımı eksenli terapi periyodunda; Soru sorma, bilgi verme, model olma, model gösterme, aktivite listesi, ev ödevi verme, günce yazımı, relaksasyon pratikleri, rehabilitatif pratikler biçiminde dizelenen tekniklerden istifade edilebilir.

Bu gruplarda uğraş terapisi amaçlarını gerçekleştirmek üzere bazı ortamlardan, teknik ve yöntemlerden yararlanılır. Kullanılan bu yöntemler uğraş terapisi planlanırken belirlenir ve uygulanır. Bu yöntemlere şunlardır (Reed ve diğ., 1999):

1. Günlük yaşam alışkanlıklarının ve becerilerinin, analizinin ve eğitiminin yapılarak uyumsal veya uygun performansın sürekliliğinin sağlanması, varolanın geliştirilmesi ya da yeniden geliştirilmesinin sağlanması,

2. Noksan olan performansın yerini alacak ya da destekleyecek ortez ve protez cihazlarının dizayn edilmesi ve uygulanması,

3. Performansın gerçekleştirilmesi ya da arttırılması için destekleyici ve rehabilitatif bazı teknoloji ve aletlerin analiz edilmesi, seçilmesi ve kullanılması,

4. Spesifik olan bir performansın geliştirilmesi veya yeniden ortaya çıkarılması için kişiye göre adapte edilmiş veya modifiye edilmiş olan tekniklerin kullanılması,

5. Performansın geliştirilmesini sağlamak için organize edilmiş amaçlı aktiviteleri kapsayan el sanatları, oyunlar ve oyuncakların kullanılması,

6. Bireyin becerilerinin organize edilmesini sağlayacak olan uğraş ve bireye ait rolleri kapsayan görevlerin analizi ve iş, işe hazırlık, oyun becerileri ve artık zaman becerilerinin geliştirilmesi,

7. Bireyin iyilik halini, sağlığını ve performansını geliştirmek üzere çevrenin düzenlenmesi.

Bu yöntemleri uygularken uğraş terapistleri belli bir süreci izlemektedirler. Bu süreçte planlama ve sürekli yeniden değerlendirerek ilerlemenin izlenmesi, bireye uygulanan yöntemin doğruluğunun ve faydasının gözden geçirilerek değiştirilmesi önemli yer tutmaktadır (Büyükkınacı, 2010).

Bireyin ruh sağlığını koruma açısından uğraş terapisinden yararlanma tüm terapi yaklaşımlarında farklı düzeylerde görülmektedir. Özellikle depresyonu önlemede ve tedavi etmede etkili olduğu klinik çalışmalarla kanıtlanmıştır.

KAYNAKÇA

Alan, E. (2022). Psikotik bozukluk nedeniyle yatışı yapılan psikiyatri hastalarında kişi merkezli ergoterapi müdahalelerinin bağımsızlık düzeyi sağlık algısı ve psikopatolojik belirtiler üzerine etkisi. (Yüksek lisans tezi), Üsküdar Üniversitesi.

Arslan, U. (2022). Covid-19 sürecinde ruhsal bozukluğu olan hastalara tele rehabilitasyon uygulaması kapsamında ergoterapi müdahaleleri. (Yüksek lisans tezi), Üsküdar Üniversitesi.

Büyükkınacı, A. (2010). Uğraş Terapisi ( Ergoterapi), Klinik Psikiyatri Dergisi. 13 (3).

Dunn, W. (2000). Using frames of reference and models of prac tice to guide practice. Best practice occupational therapy: in community service with children and Families Ed: AE Drummond (Ed), New Jersey, SLAC incorporation, s.27-54.

Ercan Doğu, S. (2019). Şizofreni olan bireylerde ergoterapi ve sosyal beceri eğitiminin etkinliğinin karşılaştırılması. (Doktora tezi), Hacettepe Üniversitesi.

Huri, M. (2012). Metastatik prostat kanserli bireylerde Uğraş terapisinin iyi olma hali ve yaşam kalitesine olan etkisi. (Doktora tezi), Hacettepe Üniversitesi.

Iwasaki, Y. (2015). Youth Engagement — Engaging for Change: Changing for Engagement. Journal of Community. Engagement and Scholarship, 8(2)

Katırcıbaşı, G. (2022). Şizofreni tanılı bireylerde serbest zamanla ilişkili ergoterapi müdahalesinin etkisinin incelenmesi. (Doktora tezi), Hacettepe Üniversitesi.

Knowles, F. E. (1995). Memories of Dr. Dunton. Maryland Psychiatrist Newsletter, 22 (3).

Reed, K.L., Nelson, S. & Sanderson, F. (1999). Defining occupational therapy. Concepts of occupational therapy. E. Johnson (Ed), 4. Baskı, Lippincott Williams and Wilkins, s.3-14.

Salar, S. (2018). Şiddet görmüş kadınlarda ergoterapinin aktivite ve rol yeterliliğine etkisi. (Doktora tezi), Hacettepe Üniversitesi.

Üstünkaya, M. (2023). Şizofreni hastası bireylerde yapılan ergoterapi müdahalelerinin yaşanan bilişsel gerilemenin giderilmesine ve işlevselliğin artırılmasına etkisi. (Yüksek lisans tezi), Üsküdar Üniversitesi.

Yaran, M. (2018). Denetimli serbestlikten yararlanan hükümlülerde kişi merkezli ergoterapi müdahalesinin aktivite katılımı ve yaşam kalitesi üzerine etkisi. (Doktora tezi), Hacettepe Üniversitesi.

Yılmaz, S. (2023). 4-6 yaş çocuklarında ergoterapi müdahalelerinin sosyal uyum ve davranış becerileri üzerine etkisi. (Yüksek lisans tezi), Üsküdar Üniversitesi.

WFOT (2007) World federation of occupational therapists,def initions of occupational therapy from member countries draft 8, s.4.