Türkiye dâhil, dünyanın hemen hemen her ülkesinde gençler açısından en önemli ve ertelemeye gelmez öncelik, kendilerine güvenli, adil ve insanca yaşayabilecekleri sürdürülebilir bir gelecek kurabilmektir. Bu temel beklentinin somut bir gerçekliğe dönüşmesi için gençlerin sahip olduğu en önemli araç ise kuşkusuz “eğitim”dir. Tam da bu nedenle eğitim hakkı, yalnızca bireysel bir gelişim tercihi değil, uluslararası normlarla koruma altına alınmış evrensel ve temel bir insan hakkı olarak tanımlanmaktadır. Gençlerin eğitime tam ve eşit koşullarda erişimini sağlamak,devlet yönetimlerinin bir lütfu değil, anayasal ve kamusal en öncelikli sorumluluğudur.

Günümüz sosyo-ekonomik dinamiklerinde, ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin en belirleyici göstergelerinden biri olarak yurttaşlarına sundukları eşit, ücretsiz, bilimsel, laik, nitelikli ve kamusal eğitim hizmetinin kapsayıcılığı kabul edilmektedir. Eğitim hizmetinin gençlerin sosyal mobilite sağlama ve yaşam standardını yükseltme süreçlerinde bu kadar kritik bir hâle gelmesi, doğal olarak genç nesil arasında bu alana dönük yüksek düzeyde bir hassasiyetin ve hak bilincinin oluşmasına yol açmaktadır. Eğitimde meydana gelen en ufak bir adaletsizlik, toplumun geleceğe dair kurduğu güven köprülerini doğrudan tahrip etmektedir.

HAMAM BÖCEKLERİ AYLARDIR SOKAKLARDA: HİNDİSTAN'DA BİR DİRENİŞİN ANATOMİSİ

Hindistan’da son dönemde politik ve toplumsal alanda en fazla gündem olan, kitlesel etkisiyle muktedirleri sarsan kesim kuşkusuz Hamamböceği Halk Partisi oldu (Cockroach Janta Party - CJP). Bu sıra dışı hareketin doğuşu, devlet aklının gençliğe bakışındaki yozlaşmayı gözler önüne seren somut bir olayla tetiklendi. 2026 yılının Mayıs ayında Hindistan Yüksek Mahkemesi Başkanı Surya Kant’ın, sistemik tıkanıklıklar nedeniyle geleceksiz bırakılan işsiz gençleri küçümseyerek “toplumun parazitleri ve hamamböcekleri”ne benzetmesinden sonra CJP, bu aşağılayıcı söyleme karşı toplumsal bir haysiyet ve itiraz hareketi olarak doğdu.

Hamamböceği Halk Partisi (CJP), rejim tarafından kendilerine reva görülen aşağılamayı bir direniş sembolüne dönüştürerek kısa sürede sosyal medya ağları üzerinden örgütlendi ve milyonlarca aktif üyeye ulaştı. Hareketin bu denli hızlı büyümesindeki en belirleyici etken, Hindistan toplumsal yapısında tarihsel olarak derin ayrışmalara yol açan din, kast ve cinsiyet ayrımlarını tamamen reddetmesi, kapsayıcı bir sınıf ve gençlik dayanışması ekseninde birleşmesi oldu.

Hamamböcekleri, dijital alanda başlayan tepkiyi sadece sosyal bir tepki hareketi olarak tutmadı; somut hak ihlalleri karşısında sokak örgütlenmesini devreye sokarak Haziran ayıyla birlikte kitlesel sokak eylemlerine başladı. Bu eylemlerin fitilini ateşleyen en önemli gerekçe ise tıp fakültesi giriş sınavlarından önce soruların sistematik olarak sızdırıldığı ve liyakatsizlik yapıldığı iddialarıydı. Ülke çapında büyük skandala yol açan ve NEET-UG adı verilen ulusal sınav, hamamböceklerinin kararlı ve geri adım atmayan sokak eylemleri sonucunda iptal edildi. Bu iptal kararıyla birlikte neredeyse 2 milyona yakın öğrenci yeniden sınava girmek zorunda kaldıysa da sistemin çürümüşlüğüne karşı devasa bir hukuki ve toplumsal zafer kazanıldı.

Hamamböcekleri hareketine bir destek de Hintli tanınmış eğitimci, çevre mühendisi ve aktivist Sonam Wangchuk’tan geldi. Wangchuk, Hamamböceği Hareketi’ne destek vermek ve gençlerin kamusal taleplerinin somut olarak gerçekleştirilmesi amacıyla 28 Haziran tarihinde bedenini açlığa yatırarak açlık grevine başladı. Açlık grevinin 21. gününde sağlık durumunun kritik seviyeye ulaşması üzerine Hint polisi 18 Temmuz 2026 tarihinde sert bir müdahaleyle Wangchuk’u hastaneye kaldırdı. Ancak baskılara boyun eğmeyen Wangchuk, 22 Temmuz tarihinde yayımladığı bir video mesajla açlık grevini kararlılıkla sürdürdüğünü duyurdu.

Hamamböcekleri Hareketi, sarsıcı eylemlerini meşruiyet temelinde yükselterek 20 Temmuz tarihinde soru sızdırma iddiaları ve eğitim sistemindeki liyakat erozyonunun birincil sorumlusu olarak gösterdikleri Hindistan Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ın istifasını talep etti. Kamusal baskıya ve sokaktaki kararlı direnişe Eğitim Bakanı Pradhan sadece 5 gün dayanabildi; 25 Temmuz 2026 tarihinde istifasını Hindistan Başbakanı Narendra Modi’ye sunarak görevinden ayrılmak zorunda kaldı.

Sokakta büyüyen bu haysiyet mücadelesine bir destek de parlamento üyelerinden geldi. Muhalif milletvekilleri, gençlerin çığlığına ses vererek parlamento çalışmalarını durdurdu ve meclis çatısı altında protesto gösterileri düzenledi. Hindistan Kongre Partisi lideri Rahul Gandhi öncülüğünde hareket eden muhalif vekiller de eğitim bakanının istifasını ve liyakatin yeniden tesis edilmesini talep ederek gençliğin sokaktaki zaferini siyasal alanda tescilledi.

Hamamböcekleri Halk Hareketi’nin ortaya çıkışı, kitleselleşmesi ve gençlerin temel hak taleplerinin meşru sözcüsü konumuna gelmesi; eğitimde yaşanan eşitsizliklerin, kamu sınavlarındaki usulsüzlüklerin ve derinleşen adaletsizliklerin toplumda yarattığı patlama noktası ile doğrudan ilişkilidir. Eğitimde yaşanan usulsüzlükler doğrudan gençlerin gelecek beklentisini ve adalet duygusunu zedelemektedir. Bu durum, Hamamböceklerinin nasıl kısa sürede milyonlara ulaştığını ve ortaya koydukları tepkinin şiddetini ile toplumsal meşruiyetini anlamamıza net bir çerçeve sunmaktadır.

YEM BEKLEYEN GÜVERCİNLER: TÜRKİYE'DE ATAMASI YAPILMAYAN ÖĞRETMENLER VE SİSTEMİK AŞINMA

Gençliğin hak talepleri ve gelecek kaygısı karşısında iktidar aygıtlarının takındığı tepeden bakmacı tavır ne yazık ki sadece Hindistan’a özgü bir olgu değildir. Hemen hemen her ülkede gençlerin insanca yaşam ve güvenceli iş talepleri çoğunlukla göz ardı edilmekte, gençlere dönük rencide edici ve gerçeklikten uzak benzetmeler kullanılmaktadır.

Türkiye’de de benzer bir zihniyet kalıbının yansımaları yakın geçmişte somut biçimde tecrübe edildi. Ataması yapılmayan, yıllarca emek verip diplomalarını alan ancak kamusal istihdam dışına itilen öğretmenler, 2012 yılında dönemin Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer tarafından Eminönü’nde “yem bekleyen güvercinlere” benzetilmişti. Öğretmenlik mesleğinin onurunu ve gençlerin hak arayışını hedef alan bu yersiz benzetme, toplumun geniş kesimlerinde ve eğitim camiasında derin bir infialle ve şiddetli bir tepkiyle karşılanmıştı.

Sosyal devletin yurttaşlarına ve özellikle de geleceği inşa edecek olan genç nesillere karşı sorumluluklarını unutan veya bilinçli olarak öteleyen yöneticiler, sıklıkla gençliğin dinamik hak arayışı ile karşı karşıya gelmektedir. Eski bakan Dinçer’in “yem bekleyen güvercinler” diyerek değersizleştirmeye çalıştığı öğretmenlerin sayısı bugün 1 milyona yaklaşmıştır. Bu devasa yedek işgücü ordusu, güvencesizlik, işsizlik ve özel sektör sömürüsü kıskacında sıkıştırılmaya çalışılsa da öğretmenler her fırsatta, her platformda atama taleplerini ve taban maaş haklarını yükseltmeye devam etmektedirler.

Atama bekleyen yüz binlerce öğretmenle birlikte, eğitim mekanizması aracılığıyla sınıfsal konumunu ve yaşam standartlarını değiştirme umudunu yitiren gençler, çaresizlik ve güvencesizlik ortamında yaşama tutunmaya çalışmaktadır. Bu durum, sadece bireysel bir mağduriyet değil, ulusal ölçekte bir nitelik kaybı ve toplumsal bunalımdır.

DİRENENLERİN KAÇINILMAZ ZAFERİ

Eğitim haklarının piyasalaştırma ve usulsüzlükler vasıtasıyla ellerinden alınmasına kararlılıkla karşı çıkan, yaşanan yolsuzluklara ve liyakatsizliklere yüksek sesle itiraz eden ve kendi geleceklerine sahip çıkmak için kenetlenen Hamamböcekleri Hareketi, örgütlü ve meşru bir mücadelenin neleri başarabileceğini tüm dünyaya göstermiştir. Baskı, küçümseme ve görmezden gelme politikalarına karşı alanları terk etmeyenler, sistemin çarklarını durdurmuş ve haklarını söke söke almıştır.

Hindistan’dan Türkiye’ye, eğitim hakkı mücadelesi veren tüm kesimlerin ortaya koyduğu bu tarihsel tecrübe açık bir gerçeği altını çizerek kanıtlamaktadır: İnsan onuruna yakışır bir gelecek, boyun eğerek değil, hak mücadelesini örgütleyerek kazanılır. Hamamböcekleri Hareketi'nin de gösterdiği üzere; meşru talepleri etrafında birleşenler ve direnenler, sürecin sonunda mutlaka ama mutlaka kazanacaklardır.