Anasayfa Künye Danışman ve Editörler Son Dakika Arşiv Facebook Twitter

MODERN ÇOCUKLARDA OBLOMOVLUK OLABİLİR

Yusuf COŞAR (Uzm. Öğretmen)

Kategori: Fikir Yazıları - Tarih: 16 Ocak 2026 17:51 - Okunma sayısı: 210

Oblomov hep “hazırlanır”.

Yataktan kalkmaya hazırlanır, yüzünü yıkamaya hazırlanır, giyinmeye hazırlanır, mektup yazmaya hazırlanır…

Hatta sevmeye, âşık olmaya, düşünmeye hazırlanır.

Neyse ki düşünme eyleminde biraz yol alır; fakat yaşam, eyleme dönüşemeyen bu hazırlık hâlinin içinde askıda kalır.

Soylu olarak doğan Oblomov, çiftlikte taşra yaşamının güvenli kollarında büyümüş, okul döneminde ailesinden ayrı kalmış, yumuşak huylu, ince ruhlu, utangaç biridir. Çocukluğundan itibaren yavaşlığı dikkat çeker. Memurluk yaşamında Oblomov, müdürünün babası gibi olacağını zanneder. Ne yaptıklarına bakmadan çalışanlarını ödüllendiren, onların rahatını ve zevkini düşünen, gece iyi uyuyup uyumadıklarını soran baba gibi bir müdür düşler; ama yaşam böyle olmadığını gösterir. Dingin ve kıpırtısız çiftlik yaşamından, anne ve babasının koruyucu kollayıcı dünyasından sürekli koşuşturulan, ondan bir şeyler yapmasını bekleyen bir dünyaya geçiş, Oblomov’da düş kırıklığı yaratır. Oysa o aynı dinginlik ve rehavetin süreceğini, insanların yaşamdan başka bir beklentileri olamayacağını düşünmüştür. Zaten ilk fırsatta memurluk yapmayı bırakır ve evinde, hatta evin yatak odasında ve hatta yatakta yaşamaya başlar. Dolayısıyla romanın büyük bir bölümü bu ev yaşantılarının anlatımına ayrılmıştır. Odada eşyalar arasında da bir uyum ya da düzen yoktur, neyin nerede olduğu belli değildir. Toz odanın neredeyse bir parçası hâline gelmiştir. Oblomov’a kalsa bu odadan hatta yatağından hiçbir yere kıpırdamayacaktır. Aslında çok önemli işler yapmaktadır, bunun için dinginliğe ve dinlenmeye ihtiyacı vardır. Eyleme geçmeden önce düşünmesi ve hayal kurması gerekir. Bu aşama en önemli aşamadır. Zaten neredeyse yaşamı boyunca bu aşamayı hiç geçememiştir. Aslında çok şey yapmak istemiştir ama başlama noktasına gelmek için gerekli eyleme geçme aşamasında sanki yüz yıllarca vakti varmış gibi sürekli erteleme yaşamıştır. O hiç gelmeyen uygun zamanı kollama ve hayal aşaması Oblomov’un yaşamını oluşturmuştur.

Psikodinamik açıdan, her insanın temel arzusunun anne karnına geri dönmek olduğu, Freud’dan beri söylenegelir. Yaşam ve ölüm içgüdüsünün ortak yolu bu eylemsizlikte kesişir. Yatağın sıcak, yumuşak ve koruyucu ortamı anne karnı ile özdeştir. O en güvenli yere ve eylemsiz hâle dönme özlemi, her insanın bilinçdışı arzusunu oluşturmaktadır. Burada, uyanmaya, kalkmaya, hareket etmeye, yıkanmaya, çalışmaya gerek yoktur. Anneden gelen kordon aracılığı ile beslenilir, uyuma ve keyif pozisyonunda kıvrılıp yatılır. Oblomov, bu özlemi en tipik biçimde yansıtan roman kişisidir. Yaşama eylemine adım atacağı zamanlarda onu durduran, sosyal fobi (çekingenlik) patolojisinde gözlemlenen becerememe, küçümsenme korkusu değildir. Onu durduran, kendiliğinin parçası hâline getirdiği, uzantısı hâline geldiği yataktan ve odadan uzaklaştığı anda eylemde bulunması gerekliliğidir. Oysa o bir bitkinin yaşamla ilişkisinin peşindedir. Yani “kendiliğin” ayakta kalmasını sağlayan güven duygusunu sağlayabildiği tek ortam olan eylemsizliğin peşindedir.

Oblomov’un çocukluğu güvenlidir. Fazla güvenlidir. Koruyucu, kollayıcı, dingin ve talepkâr olmayan bir dünyada büyür. Hayat ondan acele etmesini istemez, risk almasını beklemez. Ne zaman dış dünyaya adım atması gerekse, içindeki bir ses onu durdurur: “Biraz daha hazır ol.”

Ve Oblomov, hayatı boyunca bu hazırlık aşamasından öteye geçemez.

Peki İvan Gonçarov’un Oblomov’u yalnızca bir edebiyat karakteri midir,

yoksa bugün çocuklarımızda sessizce büyüyen bir ruh hâlinin adı mı?

EBEVEYN: İYİ NİYETLE KURULAN BİR EYLEMSİZLİK

Bugün birçok çocuk, sevgiyle örülmüş ama sınırları belirsiz bir koruma alanında büyüyor. Ebeveynler, çocukları üzülmesin, zorlanmasın, hata yapmasın diye onun yerine düşünüyor, onun adına karar veriyor, onun adına bekliyor. “Daha küçük”, “henüz hazır değil”, “biraz daha büyüsün” cümleleri iyi niyetlidir; fakat çocuğa şunu öğretir: Hayat ertelenebilir. Eylem, güvenli bir zamana bırakılabilir.

EĞİTİM: BEKLEMEYİ ÖĞRETEN BİR SİSTEM

Eğitim sistemi de çoğu zaman bu eylemsizliği besler. Hata yapmaktan korkan, risk almayan, doğru cevabı bekleyen çocuk modeli ödüllendirilir. Denemek yerine durmak, başlamak yerine hazırlanmak güvenli hâle gelir.

TOPLUM: KONFORUN NORMALLEŞTİRİLDİĞİ HAYAT

Toplum çocuğa sürekli şunu fısıldar: “Zorlanmana gerek yok.” Dijital ekranlar ve konfor alanları, çocuğun içsel dayanıklılığını sessizce aşındırır.

Belki de çocuklarımızı hayata hazırlamıyoruz.

Belki de onları bizim korkularımızdan örülmüş konforlu bir yatağa yatırıyoruz.

Ve sonra neden kalkmadıklarını sorguluyoruz.

Çocuklar, bizim başlayamadığımız hayatları miras alırlar.

İvan Aleksandroviç Gonçarov’un Oblomov kitabını sizlerle önerir ve makale sonundaki Oblomovluk testinin sonuçlarını yorumlara yazmanızı rica ederim.

OBLOMOVLUK TESTİ (PUANLAMALI)

Her “Evet” = 1 puan

Her “Hayır” = 0 puan

A) Çocuğum Oblomov mu?

- Bir işe başlamadan önce uzun süre hazırlanıyor