Dünyada olup biten büyük olayları, krizleri veya toplumsal değişimleri önceden kestirmek mümkün mü?

Çoğumuz haber manşetlerine, tarihlere ve somut olaylara odaklanarak geleceği okumaya çalışırız. Ancak davranış çalışan bizler için bu, her zaman 'geç kalmak' anlamına gelir.

Bizim perspektifimizde manşet, bir yangının başladığı anı değil; binanın tamamen kül olduğu anı temsil eder.

Biz, 'Olayları değil, baskıyı tahmin etmelisiniz,'deriz. Çünkü olaylar, sadece biriken bir enerjinin, bir gerilimin veya bir stratejinin kaçınılmaz patlama noktasıdır. Baskıyı takip etmek, size 'erken uyarı' avantajı sağlar ve satranç tahtasının nasıl kurulduğunu henüz oyun başlamadan görmenizi sağlar.

5 farklı alandaki değişimleri izleyerek büyük resmi görmemizi sağlayacaj ‘kapsamlı tarama yöntemi’ni dikkatle ve kısaca inceleyelim:

Toplumsal Değişimler ve Kolektif Psikoloji

Baskının ilk belirtisi, toplumun dip akıntılarındaki dilin ve korkuların değişmesidir. Bir toplumda 'biz ve onlar' ayrımı keskinleşiyorsa, bu durum sadece bir kutuplaşma değil, büyük bir değişimin psikolojik zemin hazırlığıdır.

Toplumsal baskı genellikle 'ahlaki panik' üzerinden inşa edilir. Toplumda kimin 'güvenilir', kimin 'tehlikeli' olduğuna dair ani bir takıntı oluşması, o grubun ileride yapılacak radikal değişimlere rıza göstermesi için titizlikle tasarlanır.

11 Eylül saldırıları öncesinde ve hemen sonrasında Batı medyasında 'güvenlik ve özgürlük' dengesinin bir anda ‘güvenlik’ lehine bozulması bu maddeye örnek gösterilebilir. Halkın, daha önce kabul etmeyeceği ‘Yurtseverelik Yasası’ gibi kişisel mahremiyeti kısıtlayan yasaları, oluşturulan yoğun toplumsal korku (baskı) sayesinde kendi rızasıyla talep eder hale gelmesi öncelikli beklentidir.

Operasyonel Hazırlıklar ve Simülasyonlar

Bir kriz yaşanmadan çok önce, o krizin minyatür versiyonları veya lojistik hazırlıkları sessizce yapılır. Askeri tatbikatlar, siber güvenlik egzersizleri veya altyapı denemeleri... Bunlar tek başına bir kanıt olmasa da, sistemin bir 'olasılığa' hazırlandığının en büyük işaretidir.

Operasyonel hazırlık (yani minik krizlere müdaheleler), sistemin stres testidir. Bir mekanizma kurulmadan önce parçalar ayrı ayrı çalıştırılır. Eğer büyük bir dijital dönüşüm geliyorsa, önce küçük ölçekli sistem kesintileri veya 'siber saldırı provaları' gözlemlenir.

2020 küresel salgını patlak vermeden kısa bir süre önce, Dünya Ekonomik Forumu ve Bill & Melinda Gates Vakfı tarafından düzenlenen 'Event 201'simülasyonu buna örnek gösterilebilir. Bu tatbikatta, kurgusal bir virüsün küresel ekonomiyi ve ulaşımı nasıl durduracağı üzerine çalışılmıştı. Bu bir 'kehanet'ten çok, sistemin o boyutta bir baskıya vereceği reaksiyonun ön provası gibiydi sanki.

Düzenleyici Adımlar (Yasama ve Hukuki Zemin)

Bir kriz henüz zirve yapmadan, o konuyla ilgili yeni yasalar ve düzenlemeler arka arkaya geliyorsa, bu durum kriz sonrası gelişen bir 'reaksiyon' değil; aksine profesyonel bir 'hazırlık' olarak değerlendirilebilir.

Hukuk, genellikle ağır işleyen bir mekanizmadır. Ancak bir konuda yasalar, uluslararası sözleşmeler ve yönetmelikler olağandışı bir hızla çıkıyorsa, bu durum krizin yol haritasının çoktan çizildiğini gösterir. Düzenleme, krizin kaosunu engellemekten ziyade, krizi istenen sonuca kanalize etmek için kullanılabilir.

2008 ekonomik krizi öncesinde, ABD'de finansal piyasaların denetimini gevşeten yasaların (Glass-Steagall Act'in kaldırılması gibi) peşi sıra gelmesi güzel bir örnek olabilir mi? Bu düzenlemeler, krizin oluşması için gerekli olan kontrolsüz ortamı yasal bir zemin sağlamıştı.

Hizalanma (Kurumsal Senkronizasyon)

Hükümet, medya, teknoloji devleri, akademi ve STK’lar aniden ve hızla aynı fikirde birleşiyorsa, burada doğal bir 'uzlaşı' değil, bir 'koordinasyon' vardır.

Güç odaklarının bu denli hızlı hizalanması, merkezi bir stratejinin devreye girdiğinin kanıtıdır. Normal şartlarda çıkar çatışması yaşaması beklenen dev şirketlerin veya zıt fikirli akademisyenlerin tek ses çıkarmaya başlaması, 'baskının' yönünü tayin edebilir diye düşünüyorum.

İklim değişikliği ajandasında, dünyanın en büyük yatırım şirketlerinden, ana akım medyaya ve üniversite müfredatlarına kadar her yerin aynı anda 'Sürdürülebilirlik' ve 'ESG' kriterlerini bir dayatma haline getirmesi buna örnek gösterilebilir mi? Bu, piyasanın doğal akışından ziyade, sistemik bir hizalanmanın sonucudur.

(ESG = Environmental + Social + Governance:ESG kriterleri, şirketlerin yalnızca finansal performansına değil,nasıl faaliyet gösterdiğinede bakan üçlü değerlendirme sistemidir.)

Medya Dil Birliği ve Sembolizm

Farklı platformlarda, farklı kanallarda aynı anahtar kelimelerin, aynı metaforların ve aynı duygusal tonun kullanılması, algı yönetiminin son aşamasıdır.

Dil tek tipleşmeye başladığında, kitlelerin düşünce sınırları da o kelimelerle çizilmeye başlanır. Aynı kelimeleri duymak, insanda 'herkes böyle düşünüyor' hissi yaratarak toplumsal baskıyı meşrulaştırır. (Bu bir nöropsikolojik operasyon taktiğidir.)

Bir ülkeye müdahale edileceği zaman dünya medyasının söz birliği etmişçesine 'Diktatör', 'Zulüm', 'Özgürlük Getirme' veya 'İnsani Müdahale' gibi kavramları aynı anda pompalaması hepimize tanıdık gelebilir. Bu kavramlar, yapılacak operasyonun psikolojik meşruiyetini (baskısını) oluşturmak için kullanılan standartlaştırılmış araçlardır.

Bütün Bunlar Tesadüf mü, Koordinasyon mu?

Davranış analizi uzmanlarının uyarısı nettir:

'Eğer bu beş alanın birden fazlası aynı anda 'ışık veriyorsa', yani aynı yöne işaret ediyorsa, karşımızdaki durum bir tesadüf değildir.'

Geleceği okumak için olayların kendisiyle vakit kaybetmeyin. Bunun yerine, bu 5 katmanda biriken enerjiyi izleyin. Modern dünyada stratejik bir farkındalık geliştirmek, satranç tahtasındaki taşların nereye hareket edeceğini, oyuncuların elindeki 'baskı' haritasına bakarak anlamaktır.

- Sevgi ve saygılarımla