Sosyal Medyada Simülasyona Dönüşen Femenizm: Performatif Aktivizm Ve Hipergerçeklik

Yüzyılın en köklü dönüşümlerinden birini tetikleyen sosyal medya, modern insan varoluşunun ve sosyalleşme pratiklerinin kurucu bir unsuru haline gelmiştir. Günümüzde geleneksel mekanizmalarla toplumsal statü ve kimlik edinme süreçlerinin zorlaşması, bireyleri dijital platformların sunduğu “hızlı ve renkli” kimlik inşa süreçlerine yöneltmektedir. Sosyal medyanın bu vaadi, toplumsal hareketler ve politik teoriler için de yeni bir eylem alanı yaratmıştır. Özellikle feminist teorinin kitleselleşmesi ve dijital alanda dolaşıma girmesi, yapısal eylemliliklerin önündeki fiziksel engelleri azaltmış, görünürlüğü zahmetsiz kılmıştır.

?Sosyolojik bir perspektifle bakıldığında, bir teorinin kitlesel olarak pratiğe dökülmesi toplumsal bir krizin veya dönüşüm talebinin göstergesidir. Sosyal medya, bu dönüşümün en hızlı örgütlenebileceği, erişimi kolay ve kullanıcı motivasyonlarını yapısal olarak sorgulamayan bir zemin sunmaktadır. Ancak feminist teorinin akademik ve entelektüel sahada kazandığı derinlik, dijital alanın sığ sularında aynı ölçüde korunamamaktadır. Türkiye gibi Küresel Güney (Global South) bağlamında yer alan ve modernleşme süreçlerini farklı dinamiklerle deneyimleyen toplumlarda, sözün ve imajın hızlı yayılım gücü, doğruluğu sorgulanmayan her fikrin kontrolsüz bir etki alanı bulmasına yol açmaktadır. Türkiye’nin küresel ölçekte sosyal medya kullanım oranlarında üst sıralarda yer alması, bu dijital ekolojinin toplumsal zihniyeti şekillendirme gücünü daha da kritik hale getirmektedir.

?Feminizm, yalnızca teorik bir paradigma değil, aynı zamanda toplumsal yapıyı dönüştürmeyi hedefleyen kurucu bir pratiktir. Bir teorinin pratik karşılığı olmadığında, toplumsal değişimi tetikleme gücü sınırlı kalır. Ancak, Batı merkezli üretilen feminist teorilerin, Türkiye gibi çevre/yarı-çevre ülkelerin özgün toplumsal tabanına ve yerel dinamiklerine entelektüel bir süzgeçten geçirilmeden aynen eklemlenmesi yapısal problemleri beraberinde getirmektedir. Dijital alandaki feminist pratikler, toplumsal sınıflar arasında kapsayıcı ve birleştirici bir dayanışma örmekten ziyade, çoğu zaman kutuplaşmayı besleyen ve farklılıkları keskinleştiren bir zemin üretmektedir.

?Bu durum, feminist teori ile onun dijital alandaki popüler uygulamaları arasında derin bir çelişki yaratır. Örneğin, Türkiye’deki dijital feminist söylem incelendiğinde, teorinin özündeki “tarihsel eşitlik ve yapısal ataerkil eleştiri” vizyonundan uzaklaşılarak, zaman zaman eril söylemin metodolojisini aynen kopyalayan ve tersine bir hiyerarşi üretmeyi amaçlayan özcü (essentialist) yaklaşımlarla karşılaşılmaktadır. Feminist epistemolojinin tam olarak içselleştirilmemesinden kaynaklanan bu durum, nitelikli bir toplumsal dönüşüm yerine, söylemsel bir çatışmayı beslemektedir. Bu yüzeyselleşme ve teorik sapma, hem rasyonel birer sosyal bilimci hem de bu mücadelenin özneleri olan kadınlar için dijital feminizmin popüler pratiklerine karşı eleştirel bir mesafe koyma zorunluluğunu doğurmaktadır. Yanlış ve içi boşaltılmış pratiklerin nesnesi haline gelmek, feminist mücadelenin tarihsel kazanımlarına ve entelektüel meşruiyetine zarar vermektedir.

Uygulamada gözlemlenen bu yapısal sapmanın teorik temeli, feminizmin sosyal medyada Jean Baudrillard’ın kavramsallaştırdığı anlamda bir “simülasyona” dönüşmesidir. Simülasyon, kökenini gerçeğe dayandırmak zorunda olmayan, gerçeğin yerini alan ve en nihayetinde gerçeğin kendisini imha eden bir süreçtir. Feminist teoriyi “gerçek/öz” olarak kabul edersek, sosyal medyadaki popüler yansımasının bu gerçeğin bir simülasyonu olduğunu söylemek mümkündür.

?Dijital platformlarda kadına yönelik şiddet vakaları, her gün sayısız fotoğraf, video ve hashtag eşliğinde dolaşıma girmektedir. Ancak bu yoğun görsel ve söylemsel bombardıman, toplumsal bir farkındalık yaratmaktan ziyade ironik bir biçimde bir “duyarsızlaşma ve alışkanlık” mekanizması üretmektedir. Şiddetin dijital alanda sürekli üretimi, olayın trajik gerçekliğini soğutmakta ve yapısal çözüm arayışlarını ertelemektedir. Simülasyonun tam olarak işlevi budur: Toplumun can damarını ilgilendiren yapısal bir sorunu, “hipergerçeklik” evreninde birer göstergeye (sign) indirgemek ve onu gerçeğinden kopararak tüketilebilir bir nesne haline getirmek.

?Siber uzamın aktörleri olarak bizler, sabah uyandığımızda dijital gündemde karşılaştığımız bir şiddet veya cinayet vakasını iki satırlık bir kınama metniyle paylaşarak (retweet ederek) kahvaltımıza devam edebilmekteyiz. Bu pratik, literatürde “tık aktivizmi” (slacktivism) veya “performatif aktivizm” olarak adlandırılan durumun somut bir örneğidir. Birey, sadece dijital bir butona basarak toplumsal ve vicdani görevini eksiksiz yerine getirdiğine, yapısal sorunun çözümüne katkı sağladığına inanarak sahte bir tatmin duygusu yaşar. Sosyal medya, toplumsal krizleri görünür kılma potansiyeline sahip olsa da mevcut mimarisi gereği bu krizlerin içeriğini boşaltmakta, onları estetikleştirmekte ve nihayetinde apolitik birer tüketim nesnesine dönüştürerek önemsizleştirmektedir.

Kaynakça

Baudrillard, J. (1994). Simülakrlar ve Simülasyon. (Çev. Oğuz Adanır). Doğu Batı Yayınları.