ETKİLEYEN OKUL YÖNETİMİ NASIL OLMALI?

“100 aslanın bir koyun tarafından yönetildiği bir ordudan değil,
100 koyunun bir aslan tarafından yönetildiği bir ordudan korkarım.” Talleyrand

Öğretmenliğe başladığım ilk yıllarda seminerlerde sürekli duyduğum bir söz vardı: “Lider öğretmen olun ve çevrenizi etkileyin.” Mesleğin heyecanı, sınıf ortamı ve size pırıl pırıl gözlerle bakan gençlerin karşısında durmak, anlatılmaz bir duyguydu. Sınıfın kapısından içeri girdiğiniz o ilk an, akademik eğitiminiz ne olursa olsun kalbinizin hızlı atmasına engel olamazsınız. “Sınıfı etkilemeliyim, iz bırakmalıyım, liderlik sergilemeliyim” diye düşünürken…

Müdür aniden içeri girdi. Yeni öğretmeniniz dedi, kendimi tanıtmama fırsat bile vermeden benim adıma konuşmaya başladı. Öğrencilere sert okul kurallarını sıraladı. Birkaç saniye önce liderlik hayalleri kurarken bir anda ne kadar savunmasız olduğumu fark ettim. Müdür sınıftan çıkarken gururlu bir edayla “İyi dersler” dedi ve ilk günümde kafamdaki liderlik algısını yerle bir etti.

Lider nedir? Yönetici kimdir?

Liderlik, amaçların ya da vizyonun gerçekleşmesi için bir grubu etkileyebilme yeteneğidir. Bu etki bazen yönetsel pozisyonların sağladığı resmî güçten gelir; ancak her yönetici lider değildir. Aynı şekilde liderlik de sadece koltuk vererek kazanılmaz. Kurumlarda biçimsel yapının dışında ortaya çıkan, yani atanmış olmayan liderler, kimi zaman resmî yöneticilerden daha etkili olabilirler.

Ben de ilk günümde bunun değerini fark ettim: “Lider, krizi fırsata çeviren kişidir.” Bu düşünceyle toparlandım ve öğrencileri etkileme yolculuğuma başladım.

İyi yönetim neden bu kadar kritiktir?

Okuldaki ilk haftalarımda çevre düzenlemesinin iyileştirilmesi gerektiğini öğretmenler odasında dile getirdim. Ardından idari amirime ilettim. Aldığım yanıt şuydu: “Daha dün geldin okula, bana idareciliği mi öğretiyorsun?” Anlaşılan o ki çalıştığım amirle bakış açılarımız oldukça farklıydı.

Florida Devlet Üniversitesi’nin 700 işçiyle yaptığı araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır:

• İşçilerin %39’u yöneticilerinin sözünü tutmadığını,
  • %31’i kötü davranıldığını,
  • %27’si yöneticilerin arkalarından olumsuz konuştuğunu,
  • %24’ü özel hayatlarına karışıldığını,
  • %23’ü yöneticilerin hatalarını örtmek için başkalarını suçladığını belirtmiştir.

Araştırmanın en çarpıcı cümlesi şudur: “İşçiler çalıştıkları kurumdan değil, yöneticilerinden ayrılır.”

Kötü yöneticilerle baş etmenin yolları

1. Empati kurun, kişiselleştirmeyin.
   2. Sınırlarınızı belirleyin.
   3. Sabotajdan ve intikamdan uzak durun.
   4. Sabırlı olun ve not alın.

Okul ortamında psikolojik iklim neden önemlidir?

Yaşamın üçte birini örgütlerde geçiriyoruz. Bu süreç; iletişim, takım çalışması, stres, kaygı, korku ve rekabet gibi değişkenlerin etkisi altındadır. Örgütte dışlanan, mobbing yaşayan, çatışmaları yönetemeyen bireyler; örgütsel sessizlik, motivasyon kaybı, performans düşüklüğü ve tükenmişlik yaşayabilir.

Psikolojik iklimi doğru yöneten okul liderleri başarıyı kaçınılmaz olarak artırır.

Mizah: Okul ikliminin görünmez gücü

Çalıştığım özel kurumların birinde öğretmenlerin yüksek sesle konuşmaktan bile çekindiklerine şahit oldum. Yönetici hoş karşılamıyormuş. Kendisine gidip “Hocam, tebessüm sadakadır” dedim. Bir süre sonra yöneticinin espri yapmaya başladığını, öğretmenlerin gülümsemeye daha rahat geçtiğini gözlemledim.

Martin (2007), mizahı üç kategoriye ayırır:
1. Şakalar ve anekdotlar
2. Kendiliğinden gelişen mizahi söylemler
3. Kazara ortaya çıkan mizah

Ruch’a göre mizah beş boyutta incelenir:
• Alaycı mizah
• Üretici sosyal mizah
• Onaylayıcı mizah
• Reddedici mizah

Alaycı mizah, okul ortamında yıkıcıdır; üretici sosyal mizah ise bağları güçlendirir.

Peki etkileyen bir okul yönetimi nasıl olmalı?

Sonuç olarak, etkili bir okul yönetimi ancak güçlü liderlikle mümkündür.

Bir okul yöneticisi:
• Öğretim liderliği yapmalı,
• Etik liderlik göstermeli,
• Görev dağılımını adil yapmalı,
• Öğrenen örgüt kültürü oluşturmalı,
• Sıcak, güven veren bir okul iklimi yaratmalıdır.

Okul, ev ortamını aratmayacak kadar sıcak olmalıdır. Çünkü eğitim-öğretimin temelinde insan vardır.

Ve iyi bir okul yöneticisi sadece kurum yöneten değil, karakter inşa eden kişi olmalıdır.

YUSUF COŞAR

UZM.ÖĞRETMEN