PSİKOLOG YAREN SEYCAN CEYHAN

ZİHİNDE YANKILANAN MECBURİYET: OKB

Bazı zihinler vardır ki kapısını kilitlediğinden emin olmak ister; sonra bir kez daha, sonra bir kez daha… Düşünceler, içeri davetsizce giren misafirler gibidir: kovuldukça ısrarcı, susturuldukça daha gürültülü. OKB, dışarıdan bakıldığında düzen, titizlik ya da aşırı hassasiyet gibi algılansa da içeride bitmeyen bir pazarlığın, yorucu bir teyakkuz hâlinin adıdır. Zihin, kendi kendine kurduğu tuzaklarda dolaşırken kişi en çok da “ya”larla savaşır; ya yanlış yaptıysam, ya eksik kaldıysa, ya geri dönmezsem… Görünmeyen bu döngü, çoğu zaman sessiz ama son derece yıpratıcıdır.

Obsesif Kompulsif Bozukluk nedir?

Obsesyon; insanların sürekli tekrar eden ‘düşüncelere’ sahip olmasıdır. Bu durum karşısında kişi rahatlama sağlamak için belirli ritüel ‘davranışlar’ sergilemesine de kompulsiyon adı verilmektedir. Takıntılı düşüncelerin ve dürtülerin kişinin günlük hayatını ciddi ölçüde etkilemesi ve yaşam kalitesini düşürmesi halidir. Obsesif kompulsif bozukluğa sahip olan kişiler kontrol edemedikleri düşünceleri, korkuları veya imgeleri saplantı halinde yaşarlar. Bu durum hem kişinin kendisi için hem de çevresindeki insanlar için oldukça zorlayıcı bir hal alabilmektedir. OKB teşhisi konmuş hastaların bu düşüncelere sahip olması gerginlik ve yoğun kaygı yaşanmasına sebep olur. Kişi bu durumu ortadan kaldırmak için çeşitli rutin ve ritüellerin yapılmasını zorunlu kılar. OKB hastaları durumun farkında olsalar da görmezden gelseler de engelleyemedikleri için kaygı daha da artabilmektedir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk belirtileri nelerdir?

Kişideki obsesyon ve kompulsiyon belirtilerini iyi ayırt etmek gerekmektedir. Obsesyon belirtileri; aşırı şüphe ve güven ihtiyacının olması, hata yapmaktan korkma, sosyal alanlarda kabul edilmez bir davranışta bulunmaktan çekinme ve rezil olma korkusu, simetri, düzen ve mükemmeliyetçi yaklaşıma sahip olma, günahkar düşünmekten korkma, başkasına zarar vermekten korkma ve pislik ya da mikrop bulaşmasından korkma şeklindedir. Kompulsiyon belirtileri ise; el sıkışmamak ve kapı pencere tutacaklarına dokunamama, akıldan çıkmayan düşünce, fikir ve kelimelere uygu böldürecek kadar takılı kalma, değerli olmayan nesneleri toplama istifleme, tekrar tekrar el yıkama, kilit, ocak, ütü, elektrik gibi kapanması gerekli olan eşyaları sürekli kontrol etme şeklindedir. Obsesyon ve kompulsiyonlar toplumdan topluma, kültürden kültüre değişiklik gösterebilmektedir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk neden olur?

Obsesif kompulsif bozukluğun nedeni tam olarak bilinmemektedir. Çeşitli çevresel ve biyolojik etkenler OKB’i tetikleyebilmektedir.. Biyolojik olarak beyin kimyasındaki bozulmalara bağlı olarak sinir hücrelerinin gerektiği kadar uyarılmaması nedeniyle geliştiği düşünülmektedir. Kişinin sosyal ve aile çevresinde yaşadığı stres, cinsel taciz, kişinin yaşamında köklü değişikliklere sebep olan evlilik, taşınma, çocuk sahibi olma, kişinin sevdiği birini kaybetmesi, okul ya da iş yaşamındaki problemler, insanlarla ilişkilerinde yaşadığı travmalar ve kaygılar çevresel faktörlere örnek verilebilmektedir. Kompulsiyonlar, obsesyonun yol açtığı mevcut sıkıntıyı azaltmanın tek yolu olarak görüldüğünden kişinin çoğu zamanını alıyor olabilir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk genelde kaç yaşında başlar?

Erişkin hastaların üçte birinden fazlasında, belirtiler 15 yaşından önce başlar. Çocukluk çağında OKB'nin ortalama başlangıç yaşı 7-12 yaş arasındadır. Normal gelişiminde olan küçük çocuklar da tekrarlayan davranışlar sergileyebilir. Gelişimsel aşamada oluşan bu davranışlar genelde 8 yaş civarlarında kaybolur. Bu ayrımı bilmekte fayda var. Kadınlarda daha sık olarak görülen OKB erkeklerde genellikle erken yaşlarda oluşur.

Obsesif Kompulsif Bozukluk genetik midir, görülme sıklığı nedir?

Serotonin dengesizliğinin ebeveynden çocuğa geçtiğine dair kanıt da vardır. Bu sebeple OKB’nin genetikle ilişkili olabileceğine dair kanıtlar vardır. Bu serotonin dengesizliğinden beyinin belirli bölgeleri erkilenir. Bu da OKB’ye sebep olabilir. Son yıllarda yapılan araştırmalarda Obsesif Kompulsif Bozukluğunun görülme sıklığı artmıştır. Ortalama her 100 kişiden 2-3 kişinin OKB olduğu düşünülmektedir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk testi nedir ve resmi bir teşhis sağlar mı?

Maudsley Obsesif Kompulsif Bozukluk Testi; takıntıların yarattığı kaygıyı gidermek için uygulanan davranışların belirti düzeylerini ölçen 37 soruluk bir psikoloji testidir. Bu test sonucu kesin tıbbi sonuçlar vermez sadece kişide OKB olup olmayacağı hakkında fikir verebilir. Test sonucunda uzmanın değerlendirmesi ve teşhis koyması daha doğru olacaktır.

Obsesif Kompulsif Bozukluk ilaçsız tedavi edilebilir mi?

Doğru şekilde müdahale edildiği süreçte ilaçsız tedavi de mümkündür. Kişiden kişiye ve hastalığın seyrine göre değişiklik gösteren bu durum için ‘analitik psikoterapi’ ile kurtulmak mümkün olabilmektedir. Obsesif kompulsif bozukluk tedavi edilmediği süreçte kendiliğinden geçmeyebilir. Bu nedenle tedavi olmak önemlidir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk iyileşebilir mi, tedavisi nasıl olur?

OKB için tamamen iyileşme mümkündür. Ne kadar erken teşhis edilirse tedavi de o kadar kolay olabilir. Kişi tedavi edilmediği süreçte hastanın belirtileri gitgide ilerler ve kişinin yaşam kalitesi de düşer. Kısıtlanmalar ve günlük işlerde aksamalar meydana gelebilmektedir. Obsesif kompulsif bozukluğu ilaç tedavisi veya bilişsel davranışçı terapisi olan psikoterapi yöntemiyle kontrol altına alınabilir. Her iki yöntemin birlikte uygun görüldüğü hastalarda tedavi sürecinde daha başarılı sonuçlara ulaşılır. Tedaviye başlanan hastalarda çoğu kez 15-20 gün içinde olumlu etkiler başlasa da anlamlı klinik yanıtın 8-12 haftaya uzadığı da olabilir. Tedavi tipik olarak en az 2 yıl sürer ancak kişinin yanıtına bağlı olarak daha uzun veya süresiz olabilir. Bu tedaviler ihtiyaca göre ayrı ayrı veya birlikte uygulanabilir.