Yapay Zekânın Stratejik Konumu ve Bu Konumun Felsefeye Etkisi

Bugüne değin yapay zekâ hakkında en az tartışılmış ve değerlendirilmiş çerçeve muhtemelen onun uluslararası seviyede ve her ulus içinde stratejik bir konuma sahip olduğudur. Marco Pironti, Veronica Scuotto ve Lea Laia tarafından editoryal olarak bir araya getirilmiş yazıların bulunduğu Strategic Pivot of Artificial Intelligence: A Management and Entrepreneurial Perspective (Yapay Zekânın Stratejik Eksen Kayması: Yönetimsel ve Girişimsel Bir Perspektif, 2026) adlı kitap özellikle bu çerçeveye yoğunlaşmaktadır. Bu kitapta bile yeterince açık ve somut gösterilmemiş olmakla birlikte kitabın “insanlık” gibi genel bir ifade kullanmak yerine insanlar arasında bir mesele olarak yapay zekânın stratejik konumunu saptamış olması önemlidir.

Burada stratejik kaydının anlamı yapay zekânın oyunu değiştirici veya bütün yaşam koşullarını etkileyici olmasıdır. Bazı olgular veya araçlar sahiplerine veya üreticilerine paha biçilemez avantajlar sağlayabilirler. Nükleer güç ve gelişmiş tıp gibi yapay zekâ da böyledir. Paha biçilemez avantaj sağlayıcılar stratejik konumlar edinebilmektedirler. Bütün teknolojinin ve teknolojiye endekslenmiş yaşamın yapay zekâ ile yeni bir evreye gireceği/giriyor olduğu esnada; teknoloji ve yapay zekânın devri daimi için enerji, geliştirilebilmesi için insan kaynaklarının niteliği ve yazılım oldukça önemli olacaktır. İlk gereksinim doğal kaynak ise de ikinci ve üçüncüsü beşeri sermayeyle ilgilidir. Günümüzde enerji kaynakları ve nadir elementler toplumların çatışma nedenleri arasında önde geliyor olsa da önümüzdeki yıllarda muhtemelen insan kaynaklarının niteliği toplumların çatışma nedenleri arasında daha merkezi bir rol işgal edecebilecektir. Bu nedenle eğitim ve öğretim belki de hiçbir zaman olmadığı kadar stratejik bir konuma doğru hızla evrilmektedir. Fakat pek çok dünya toplumu eğitimi bir değer olarak almak yerine onun değiş tokuşundan bir geçim elde etmeye kendini koşullandırdığı için beşeri sermayenin ne denli stratejik olduğunu anlayabilmekte zorlanabilir. Böylece yapay zekâ aslında onu üreten, etkin ve verimli kullanan ve ayrıca pazarlayan gelişmiş toplumlardan dolayı çok önemli ve belirleyici olabilecektir.

Felsefenin burada edineceği etki ve merkezi konuma gelince; deneyimlerle onların daha önce genellendiği anlamları taşıyan kavramlar arasındaki ilişkilerin sistematik düzenlenmesi/güncellenmesi işlemi olan felsefe yapay zekânın yaşamın her unsurunu değiştireceği bir dönemde insanların düşünme, davranma ve etkileşimde bulunma işlemlerinin sürdürülebilir kurallarını kararlaştırmaya yardımcı olabilecektir. Başka sosyal bilim alanları istatistiksel davranış verilerine doğrudan bağımlı kalarak yorum geliştirirlerken felsefe ve kelâm söz konusu istatiktiksel verilere anlam gereksinimini de ekleyerek yorum geliştirmektedirler. Burada anlam kavramından kastedilen toplumun bütününün ve ömür vakıasının gözetilmesidir. Buna göre felsefe ve kelâm da maddi olaylar ile ve nedenselliği işleterek meşgul olmaktadırlar. Ama bu ikisinin maddi olaylar ve nedenselliği alımlama tarzları insanlar arası göreliliklerin de evrilebileceği bütün olasılıkları hesap etmeyi de içerebilmektedir. Felsefe özellikle yapay zekâ üreticisi toplumlar ile yapay zekâ tüketicisi toplumların davranış tarzları arasındaki farkları ve bu farkların insanlar arasında oluşturabileceği her türden hiyerarşi ve statü dağılmasını gündeminde tutacaktır.

Felsefe bir taraftan yapay zekânın en ciddi seviyede iletişim kurduğu sosyal bilim alanı ve kelâma bağlanan bir düşünce deneyimi iken diğer taraftan dünyanın her değişiminde meydana gelebilen yeni göreliliklerin toplumsal kurallarını belirleme işlevini üstlenen bir uğraştır. Yapay zekânın ekonomi, beden sağlığı ve psikolojik şartlardan başlayarak belirlediği her yeni mevcudiyet pratiğinden sonra insanlar onun stratejik konumuna daha fazla kanaat getirebileceklerdir. Yapay zekâ stratejik bir teknolojidir ve teknolojinin bilimin yerine yerleşmesi gibi yapay zekâ da teknolojinin yerine yerleşecektir. Bilimlerin ikincilliği ve belirlenmişlikleri yapay zekânın eldeki konumunun her günkü bilindik sonucu olabilecektir. Ama buradaki ikincillik ve belirlenmişlik bilimlere sahip olmayan insanların herhangi bir yoksunluktan kurtulmuş oldukları şekliyle yorumlanamaz. Bilim hâlâ insanların yetişmesinde ve günlük yaşamlarının garanti altında tutulmasında en güvenilir kaynak durumundadır. Felsefe oluşuyor olan bu yeni rol ve işlev edinme dünyasında insanların gözleri, akılları, bilinçleri ve huzurları olmak zorundadır. Aksi takdirde 18. yüzyıldan itibaren olduğu gibi bütün pratik sahalardaki etkinlik ve nüfuzu oldukça sınırlı kalabilir.

Yorumlar (0)