Anasayfa Künye Danışman ve Editörler Son Dakika Arşiv FacebookTwitter
Nirvana Sosyal Bilimler Sitesi Güncel Eleştirel Sosyal Bilimler Platformu

İnsan-Doğa İlişkisini ya da Yerel Yönetim Anlayışını Yeniden Düşünmek

Prof.Dr. Mehmet ANIK

Kategori: Sosyoloji - Tarih: 16 Kasım 2026 21:16 - Okunma sayısı: 78

İnsan-Doğa İlişkisini ya da Yerel Yönetim Anlayışını Yeniden Düşünmek

Yakın zamanda pek çok farklı şehrimizde yaşanan sel felaketleri ve bunların neden olduğu can kayıpları, insan-doğa ilişkisi ve yerel yönetim anlayışları üzerine yeniden, ancak daha derinlikli düşünülmesi gerektiği hakikatini bir kez daha gün yüzüne çıkardı. M. Horkheimer, insanın nesneler üzerinde iktidar kurma arayışı yoğun olduğu oranda, kapitalist bir sistemde bireylerin nesnelerin tahakkümü altına girmelerinin o oranda arttığına dikkat çeker. Bilim tarihinde sıklıkla aktarılan anlatılardan biri, bir canlı olarak yeryüzündeki macerasının başlangıcında, insanoğlunun doğa ve doğal afetler karşısındaki edilgenliği ya da acziyetidir. Bu noktada Aydınlanmacı anlatı, bilimsel ilerlemenin insanı doğa karşısında edilgenlikten kurtarıp, onu doğanın efendisi konumuna yükselttiğini ileri sürer ve toplumsal ya da geleneksel değerlerden arındırılmış rasyonel birey anlayışının önemine dikkat çeker. İngiltere’de gerçekleşen ‘sanayi devrimi’ de bu noktada bilimsel ilerlemenin ve rasyonalitenin o dönemdeki zirve noktası olarak kutsanır.

Toplumsal fayda yerine bireysel çıkarı ön plana çıkartan kapitalist bir sistemde, sanayileşme sonrasında (kapitalist) insanın doğayla kurduğu ilişki, sadece diğer insanların değil, doğanın da (kendi çıkarları doğrultusunda) sömürüsüne neden olan bir ilişkiye dönüşmüştür. Böylece daha fazla kâr hırsıyla doğanın giderek daha çok tahrip edildiği, insan dışında canlıların da yaşadığı doğal yaşam alanlarının etkisi yüzyıllarca devam edecek şekilde kirletildiği bir sürece tanık olduk. Bugün kentsel yaşam alanlarının kent planı adı altında hakikatte plansız, çoğunlukla da denetimsiz bir yaşam alanına dönmeleri, (hava, su ve toprak gibi) farklı katmanlardaki artan kirlilik oranlarının yanı sıra trafik ve gürültü kirliliğindeki artış, insanoğlunun gündelik yaşamında karşı karşıya olduğu en temel sıkıntılardan birkaç tanesidir.

Kapitalist bir sistemin işleyişi ve zaman anlayışı, refleksif bir anlayışa sahip olmayı geri plana ittiği için doğayla kurduğumuz sorunlu ilişkiyle ya da kentsel yaşam alanlarını yaşanılır alanlar olmaktan çıkardığımıza dair hakikatle genelde afet dönemlerinde kısa bir süreliğine yüzleşsek de kapitalist zaman döngüsü bir süre sonrasında bizleri tekrar olanları unutmaya itmekte ve kanıksanmaması gereken rutinlere geri döndürmektedir. Bencilce hırslardan arındırılmamış bir sistemde aksaklık olduğunda da sorunun kaynağının dışarıda aranması ve sistemin sorgulanmaması da bu noktada bir diğer sorundur. Yoksulların en büyük kurbanlar olduğu bu felaketlerin sonrasında, yakınlarını kaybedenlerin hüznüne ortak olmak önemli olmakla birlikte, benzer can kayıplarının önüne geçmek için sürdürülebilir ve kalıcı çözümler üretmek gerekmektedir.

Ülkemizde yaşanan son sel felaketlerinden sonra, bu felaketlerin yaşandığı yerel yönetimlerdeki farklı parti temsilcilerinin, yaşanan felaketleri ve can kayıplarını, olağanın üstündeki yağışlara bağlamaları ve bu noktada kendi sorumluluklarını genelde göz ardı etmeleri düşündürücüdür. Evet bugün küresel bir iklim krizi mevcuttur ve cehaletten ya da gizlenmiş çıkar dürtüsüyle hareket edenler dışında bunu kimse inkâr etmemektedir. Yerel yönetimlerin başlıca görevlerinden biri, hayatın olağan akışında sürekliliği sağlamak için olası felaketlere karşı tedbir almak değil midir? Parti ayrımı gözetmeksizin (ve işini hakkıyla yapan yerel yöneticileri istisna tutarak) belirtmek gerekirse, yerel yönetimlerin altyapı çalışmalarında çoğunlukla yasal yolsuzluğa dönüştürülmüş yap-bozlara karşın, kamu zararının önüne geçecek şekilde daha kalıcı bir alt yapı kurmak mümkün değil midir? Örneğin su tahliye sistemlerini olağan yağışların daha üstünde bir hesaplamayla daha fazla suyu tahliye edecek ve daha sağlam olacak şekilde genişletmek mümkün değil midir? Beklenenin üstünde yağışların olmadığı zamanlarda ya da yağışın az ama biraz uzun süreli olduğu zamanlarda bile kentlerin farklı bölgelerinde su birikintilerinin meydana gelmesi, altyapı konusundaki fukaralığımızı gösteren çıplak bir hakikattir.

Bugün Türkiye’de nüfusun az olduğu bölgelerde bile trafiğin her geçen gün içinden çıkılamaz bir çileye dönüşmesi, kentsel planlama konusundaki başarısızlığımızı gösteren somut göstergelerden bir diğeridir. Türkiye’de bu konuda temel sorunlardan bir tanesi de yasal düzenlemeler yapılsa dahi, uygulama ve denetleme konusundaki eksikliklerdir. Örneğin ‘otopark yönetmenliği’ gereği hemen hemen tüm yeni inşaatlar için otopark yapılması ile ilgili yasal zorunlulukların mevcudiyetine rağmen, ‘site konutları’ tarzında yapılmış pek çok yerde bile, herhangi bir park alanının bulunmaması ve araçların yollara gelişigüzel park edilmesi bu durumun göstergelerinden biridir. İnşaat ruhsatının alınabilmesi için planlamada otopark alanına yer verilse dahi, daha fazla konut hırsıyla, yapımda bu otopark alanlarının yapılmaması, yerel yönetimler tarafından bu konudaki denetimlerin olması gereken haliyle yapılmaması ve cezai uygulamaların genelde ihmal edilmesi başlıca sorunlardan biridir. Bugün gerek yaşam alanlarını karmaşanın olduğu bölgeler olmaktan çıkarıp daha yaşanılır kılmak gerekse olası afetlerin zararlarını önlemek için yerel yönetimlere ciddi sorumluluklar düşmektedir. Bu noktada beklenen de dar çıkar dürtüsü yerine, sonraki nesillerin de yaşamlarını göz önünde bulunduran ve dolayısıyla gerçek bir toplumsal faydayı esas alan yerel yönetim çalışmaları yapmaktır.

Yorumlar (0)
EN SON EKLENENLER
BU AY ÇOK OKUNANLAR
Diğer Sosyoloji Yazıları