BAĞIMLILIK ÜZERİNE

Bağımlılık kavramı, bireyin bir nesneye, kişiye ya da davranışa karşı kontrolsüz bir bağlılık geliştirmesi ve onsuz yaşamını sürdüremeyeceği düşüncesine kapılması olarak tanımlanmaktadır. Bu durum yalnızca bireyin psikolojik yapısını değil; sosyal ilişkilerini, akademik başarısını ve yaşam doyumunu da olumsuz etkileyen önemli bir ruh sağlığı sorunudur. Uzmanlar, bağımlılık davranışlarının temelinin çoğu zaman çocukluk döneminde atıldığını ifade etmektedir. Özellikle çocuğun aşırı koruyucu bir ortamda yetişmesi, tüm ihtiyaçlarının sürekli başkaları tarafından karşılanması ya da sevgi ve güven ilişkilerinde terk edilme gibi travmatik yaşantılarla karşılaşması, ilerleyen dönemlerde bağımlı kişilik özelliklerinin gelişmesine zemin hazırlayabilmektedir. Ergenlik dönemiyle birlikte bu durum daha görünür hâle gelmekte; birey, duygusal, sosyal veya davranışsal bağımlılıklara daha açık bir yapı sergileyebilmektedir.

Bu noktada bireyin bağımlılık konusunda farkındalık kazanması büyük önem taşımaktadır. Psikolojik destek süreçleri, terapi yöntemleri ve gerekli durumlarda uygulanan tedavi programları, bireyin bağımlılık davranışlarını kontrol altına alabilmesine yardımcı olmaktadır. Bunun yanında bireyin kendisini değerli hissedeceği bir uğraş alanı edinmesi de iyileştirici bir etki oluşturabilmektedir. Bilimsel çalışmalar, sanatsal faaliyetler, spor etkinlikleri veya sosyal sorumluluk projeleri; kişinin eksiklik hissini sağlıklı yollarla dengelemesine katkı sağlayarak bağımlılık eğilimini azaltabilmektedir. Böylece birey, yaşamını başka insanlara ya da zararlı alışkanlıklara bağımlı hâle getirmek yerine kendi potansiyelini keşfetme fırsatı bulmaktadır.

Günümüzde özellikle çocukların ve gençlerin birçok temel yaşam becerisinden uzak yetişmesi dikkat çekici bir toplumsal sorun hâline gelmiştir. Kendi kararlarını vermekte zorlanan, en küçük olumsuzlukta psikolojik çöküntü yaşayan, ilişkilerinde aşırı bağımlı davranışlar sergileyen bireylerin sayısındaki artış, bu konunun önemini daha da artırmaktadır. Bu nedenle “bağımlılık” ile “bağlılık” kavramları arasındaki farkın doğru biçimde öğretilmesi gerekmektedir. Bağlılık; sevgi, güven ve aidiyet hissini içerirken bireyin özgürlüğünü korumasını sağlar. Bağımlılık ise kişinin benliğini ve iradesini başka bir kişi ya da duruma teslim etmesine neden olur.

Sonuç olarak toplumun daha sağlıklı bireylerden oluşabilmesi için çocukluk döneminden itibaren bireylere özgüven kazandırılmalı, sorumluluk alma becerileri desteklenmeli ve sağlıklı iletişim ortamları oluşturulmalıdır. Ancak bu şekilde bağımlı bireyler değil; kendi ayakları üzerinde durabilen, özgür düşünebilen ve sağlıklı ilişkiler kurabilen bağlı bireyler yetiştirmek mümkün olacaktır.

Kaynakça

John Bowlby, Attachment and Loss, Basic Books.

Sigmund Freud, Psikanaliz Üzerine, Payel Yayınları.

Türk Psikologlar Derneği — Bağımlılık ve çocuk gelişimi üzerine yayınlar.

World Health Organization — Ruh sağlığı ve bağımlılık raporları.

Rehber Öğretmen

Ahmet GEZEN