Günümüzde insanlardan başarılı olmalarının yanı sıra iyi hissetmeleri de beklenir hale geldi. Üstelik bu beklenti, bazen üzülmeye, yorulmaya ya da kararsız kalmaya bile yer bırakmıyor. Mutlu, huzurlu ve kendisiyle barışık olmak, sanki kişisel bir arzu olmaktan çıkıp yerine getirilmesi gereken bir göreve dönüştü. Peki, ne zamandan beri nasıl hissetmemiz gerektiği de bu kadar önemli hâle geldi?

Dijital platformlarda sık sık benzer öğütlerle karşılaşıyoruz: “Kendini sev”, “enerjini yükselt”, “olumlu düşün.” Ayrıca kişisel gelişim kitapları, seminerler ve çeşitli iyi yaşam uygulamaları bize daha iyi bir benliğin yollarını gösteriyor. Elbette insanın kendisine özen göstermesi değerlidir. Ancak neden iyi hissetmenin sorumluluğu giderek bireyin omuzlarına yükleniyor?

Sosyolog Eva Illouz, Soğuk Yakınlıklar adlı kitabında duyguların yalnızca kişisel deneyimler olmadığını, kültürel anlamlar ve toplumsal ilişkilerle de şekillendiğine dikkat çekiyor (s. 14). Bu anlamda mutluluğu da toplumsal koşullardan bağımsız düşünemeyiz.

Illouz’a göre modern terapötik kültür, “sıradan yaşamları sorunsallaştırdı” (s. 72). Böylece üzgün, kararsız veya mutsuz olmak, kimi zaman yaşamın olağan bir parçası değil, düzeltilmesi gereken kişisel bir eksiklik gibi yorumlanmaya başlandı. Kendini gerçekleştirmek ise hemen hemen herkesin ulaşması gereken bir ideale dönüştü.

Bu yaklaşımın önemli bir sonucu şudur:Toplumsal sorunların kaynağı bireysel yetersizliklere bağlanıyor.Yoğun çalışma koşullarında yorulan, ekonomik güçlükler yaşayan veya yalnızlık hisseden birine çoğu zaman koşulları değiştirmesi değil, düşüncelerini değiştirmesi, hayatına olumlu yönden bakması ve her kötü deneyimin bir kişisel kazanım olarak algılanması öneriliyor. Üstelik iyi hissetme arayışının ekonomik bir boyutu da bulunuyor. Illouz’un duygusal kapitalizm olarak kavramsallaştırdığı süreçte duygular, ekonomik ilişkilerin parçası hâline geliyor. Hatta metalaştırılabilen öğeler olarak karşımıza çıkıyor (s. 157). Mutluluk artık kimi zaman satın alınacak bir ürünün, katılınacak bir eğitimin veya öğrenilecek bir tekniğin vaadine dönüşüyor.

Oysa insan sadece mutlu olmak zorunda değildir. Aksine insan üzüldüğünde, yorulduğunda ve kaygılandığında da insandır. Her olumsuz duyguyu giderilmesi gereken bir eksiklik olarak görmek, yaşamın toplumsal gerçekliğini gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Mesele mutlu olma çabasını veya psikolojik desteği reddetmek değildir. Esas mesele mutluluğun neden bireysel bir sorumluluk, hatta bir başarı ölçütü olarak sunulduğunu sorgulamaktır.

Belki de bugün kendimize sormamız gereken soru şu olmalıdır: Bizi mutsuz eden toplumsal koşulları sorgulamak yerine neden sürekli kendimizi değiştirmeye çalışıyoruz?

Metinde adı geçen kaynak: Illouz, E. (2011). Soğuk Yakınlıklar: Duygusal Kapitalizmin Şekillenmesi (Ö. Çağlar Aksoy, Çev.). İletişim Yayınları.

Yorumlar (0)