Giriş: Tek Bir Modernlik Mümkün müdür?

.

Modernlik uzun süre Batı Avrupa’nın tarihsel deneyimi üzerinden tanımlanmış ve evrensel bir gelişme modeli olarak ele alınmıştır. Bu yaklaşımda modernleşme, geleneksel toplumların Batı’nın ulaştığı siyasal, ekonomik ve kültürel aşamalara doğru ilerlemesi olarak görülmüştür.

Ancak modernliğin tek bir tarihsel deneyime indirgenemeyeceği yönündeki tartışmalar, farklı toplumların modernlikle kurduğu ilişkilerin yeniden düşünülmesini sağlamıştır. Nilüfer Göle, Batı dışı modernlik kavramı üzerinden modernliğin yalnızca Batı’ya ait bir süreç olmadığını; farklı tarihsel ve kültürel bağlamlarda yeniden üretilebileceğini savunur (Göle, 1998).

Bu yaklaşım, modernliği yalnızca gelenek ile kesin bir kopuş olarak değerlendiren anlayışlara mesafeli durur. Batı dışı toplumların modernleşme süreçleri, geçmişten bütünüyle kopuş değil; geçmişle ve kültürel mirasla yeni ilişkiler kurma biçimleri olarak da okunabilir.

.

Zamanın Modernleşmesi: Hız, Ölçülebilirlik ve Anlam Dünyasının Dönüşümü

Modernleşme yalnızca kurumların ve teknolojinin dönüşümü değildir; aynı zamanda insanın zamanla kurduğu ilişkinin değişimidir. Zaman, toplumların dünyayı algılama biçimlerini ve gündelik hayat ritimlerini belirleyen önemli bir unsurdur.

.

Modern toplumlarda zaman giderek daha fazla ölçülebilir, hesaplanabilir ve düzenlenebilir hale gelmiştir. Byung-Chul Han, modern zaman deneyiminin hız, süreklilik ve parçalanma üzerinden şekillendiğini; insanın zamanla ilişkisinin giderek işlevsel bir niteliğe büründüğünü vurgular (Han, 2021).
.
Mustafa Günerigök de “Müslüman Saatine Ağıt: Zamanın Modernleşmesine Dair Bir Deneme” çalışmasında Ahmet Haşim’in “Müslüman Saati” metnini zaman anlayışındaki dönüşüm bağlamında ele alır (Günerigök, 2017).

Ahmet Haşim’in “Müslüman Saati”: Kaybolan Zamanın Peşinde

Ahmet Haşim’in “Müslüman Saati” yazısı yalnızca eski bir saat düzenine duyulan özlem olarak okunmamalıdır. Metnin merkezinde, zamanın değişmesiyle birlikte insanın hayatla kurduğu ilişkinin dönüşümü bulunmaktadır.
.
Saat burada teknik bir araçtan daha fazlasıdır; bir hayat anlayışının ve medeniyet tasavvurunun göstergesidir. Haşim’in sorguladığı şey, modernleşmenin insanın anlam dünyasında meydana getirdiği değişimdir.
.
Bu nedenle Haşim’i modernlik karşıtı bir isim olarak değil, modern zaman deneyiminin sonuçlarını sorgulayan bir düşünür olarak okumak mümkündür.

Türk Modernleşmesi ve Batı Dışı Modernlik İmkânı

Türk modernleşmesi tartışmaları, Batı ile ilişki kurma ve yeni kurumlar oluşturma sürecinin yanı sıra tarihsel ve kültürel süreklilik meselesini de içerir.
.
Batı dışı modernlik yaklaşımı, bu deneyimleri yalnızca Batı’nın takip edilmesi olarak değil, toplumların kendi tarihsel koşulları içinde modernlikle kurduğu özgül ilişkiler olarak değerlendirmeyi önerir (Göle, 1998).
.
Kemal Tahir üzerine yapılan çalışmalar da Türkiye’nin modernleşme deneyiminin kendi toplumsal gerçekliği içinde değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeker (Hüküm, 2017).

Şimdilik Kullanılan Kaynaklar

Göle, Nilüfer (1998). “Batı-dışı Modernliğin Kavramsallaştırılması Mümkün mü?” Sosyal Bilimleri Yeniden Düşünmek, İstanbul: Metis Yayınları.

Günerigök, Mustafa (2017). “Müslüman Saatine Ağıt: Zamanın Modernleşmesine Dair Bir Deneme”.

Han, Byung-Chul (2021). Zamanın Kokusu: Bulunma Sanatı Üzerine Bir Deneme. Çev. Şeyda Öztürk. İstanbul: Metis Yayınları.

Hüküm, Muhammed (2017). Şair Sosyolog Kemal Tahir. İstanbul: İthaki Yayınları.

Yorumlar (0)