Sonuç: Eğitimle Kalkınmanın Yeniden Düşünülmesi

Dr. Cemil KURT

Köy Enstitüleri, yalnızca bir eğitim modeli değil; aynı zamanda kalkınmayı, üretimi ve insanı merkeze alan bir yaşam felsefesiydi. Cumhuriyet’in erken döneminde hayata geçirilen bu özgün girişim, eğitimi toplumsal dönüşümün aracı olarak gören en kapsamlı projelerden biriydi. Bugün, eğitim sistemimizin karşı karşıya olduğu eşitsizlikler, köyden kente göçün yarattığı kültürel kopukluklar ve öğrenme motivasyonundaki düşüşler dikkate alındığında, Köy Enstitülerinin temel ilkeleri yeniden anlam kazanmaktadır.

Köy Enstitüleri modeli, bireyin yalnızca akademik bilgiyle değil, üretim, sorumluluk ve toplumsal dayanışma bilinciyle yetiştirilmesini esas alıyordu. Bu yönüyle eğitim, salt bilgi aktarımının ötesinde bir “yaşam becerisi geliştirme” süreciydi. Günümüz eğitim politikaları da benzer biçimde öğrenciyi merkeze alan, proje temelli ve yaparak-yaşayarak öğrenme yaklaşımına yönelmiştir. Ancak Enstitülerin farkı, bu yaklaşımı “ulusal kalkınma” hedefiyle birleştirmesiydi.

Eğer Köy Enstitüleri kapatılmamış olsaydı, Türkiye bugün kırsal-kentsel eğitim farkını büyük ölçüde kapatmış, demokratik katılımı güçlü, üretim odaklı bir ekonomi ve daha bilinçli bir yurttaşlık kültürü geliştirmiş olabilirdi. Bu tarihsel deneyim, eğitimin yalnızca bireysel başarı değil, toplumsal refahın en güçlü aracı olduğunu bir kez daha göstermektedir.

Dolayısıyla, günümüzde eğitim reformları planlanırken yalnızca müfredat değişikliklerine değil, eğitimin toplumsal işlevine ve değer üretme kapasitesine odaklanmak gerekmektedir. Köy Enstitüleri, bugünün dünyasında yeniden “yenilikçi” bir model olarak ele alınabilir; çünkü özü itibarıyla sürdürülebilir, katılımcı ve insan merkezli bir eğitim anlayışına dayanır.

Genel Değerlendirme

Köy Enstitüleri, Cumhuriyet’in en cesur ve özgün eğitim girişimlerinden biriydi. Amaç yalnızca öğretmek değil, üretmekti; yalnızca bireyi değil, toplumu da dönüştürmekti. 1940’larda kırsal kalkınmayı eğitimin merkezine yerleştiren bu model, bilgi ile emeği, düşünce ile eylemi birleştirerek Türkiye’ye yepyeni bir yön vermeyi hedeflemişti.

Bugün eğitimde kalite, fırsat eşitliği ve üretim temelli öğrenme konuları yeniden tartışılırken, Köy Enstitülerinin temel ilkeleri hâlâ yol gösterici niteliktedir. Öğrenciye sorumluluk duygusu kazandıran, öğretmeni lider-üretici rolüne taşıyan ve okul ile köyü bütünleştiren bu sistem, çağdaş “yaşam boyu öğrenme” yaklaşımının erken bir örneğini oluşturmuştur.

Eğer bu model sürdürülebilseydi, Türkiye bugün çok daha katılımcı, üretken ve kültürel açıdan güçlü bir toplum yapısına sahip olabilirdi. Köy Enstitüleri bize, eğitimin yalnızca bir kurum işi değil, bir toplumsal bilinç hareketi olduğunu hatırlatmaktadır. Eğitimle kalkınmanın yeniden düşünülmesi, bu tarihsel mirası çağın gereklerine göre yorumlayabilen bir vizyonla mümkündür.

Not: Sayın okur. Çalışma kitaplaşacaktır. Teşekkür ederim.

Kaynakça

• Aydın, Z. (2019). Köy Enstitülerinde Demokratik Eğitim Uygulamaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 52(3), 521-540.
• Kaplan, M. (2018). Cumhuriyet’in Eğitim Devrimi: Köy Enstitüleri Deneyimi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Eğitim Reformu Girişimi (2021). Türkiye’de Eğitimin Dönüşümü: Geçmişten Günümüze Eğitim Politikaları Analizi.
• Yılmaz, A. & Doğan, E. (2020). Köy Enstitülerinin Sosyoekonomik Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme. Eğitim ve Toplum Dergisi, 8(2), 33-47.

Yorumlar (7)