Doç.Dr. Uğur Dolgun
Kategori: Sosyoloji - Tarih: 16 Ekim 2026 14:19 - Okunma sayısı: 284
Internet, hem giderek atomize olan ve yalnızlaşan hem de içe dönük ve sıkılgan kişilik yapıları nedeniyle gündelik yaşamda toplumsallaşamayan bireylerin, ‘diğerleri’ ile iletişime girmelerine imkan veren ve kişileri adeta görünmez sicimlerle birbirine bağlayan bir kamusal alana dönüşmüştür.
Elektronik ağların mekansal alanlara baskın çıkması ve insanoğlunun hiçbir yere ait olmadan her yerde varolmaya başlamasıyla günümüz toplumunun simgesi haline gelmiştir. Kısa süre öncesine kadar hayal bile edilemeyecek kadar gelişkin bir “kamusallık” alanı olarak görülen internet, sunduğu çeşitli imkanların yanında iktidar yapıları ile eşitsizlikleri sabitleme potansiyeline de sahiptir.
Tüm toplumsallıkların içine taşındığı alternatif bir kamu ortamına dönüşmekte olan ve çok seslilik ile farklılaşmalara dayalı olarak “gerçek demokrasi” gibi vaatleri içinde barındıran internet, yeterli teknolojik donanım ile eğitim alt yapısına sahip olmayanları feda ederek bilgi aristokrasisine yol açması, dijital tiranlar doğurması, toplumsal denetim etkinliklerini en üst noktalara taşıması ve daha da önemlisi demokrasi ortamını ciddi anlamda tehdit etmekte olması gibi kaygıları da gündeme getirmekte.
Siber-uzay içinde zamanın ve mekanın görece şekilde ortadan kalkmasıyla, doğal çevrelerinden koparak ‘bedensiz enformasyona’ dönüşen bireyler, sanal dünya içinde etkileşime girerler. Siber-uzayla birlikte, ulus-devletin coğrafi uzamsal oluşumları ortadan kalkarken, ulus-devlete ait değerlerinin yerini de küçük elektronik topluluklara ait değerler almaktadır.
Sanal cemaat olarak adlandırılan bu küçük gruplar, “postmodern kabileler” olarak kabul edilmektedir. Ortaçağa ilişkin metafizik kesinlikleri yitirerek derin bir ‘belirsizlik’ içine düşen, modernite içinde ‘hiper-bireysellik’ ve ‘yalnızlaşma’ gibi tehditlerle karşı karşıya kalan bireyler; benzer ortak yaşam tarzlarından haberdar oldukları sanal dünyada, bu tehditlere karşı birbirlerine sıkıca sarılırlar ve kolektif bir iletişimsel eylem dünyası oluştururlar.
Sanal cemaatler içinde bireyler, bir enformasyondan arayışından ziyade ötekinin yok edildiği bir toplumsal ilişkiler arayışı içindedirler. “Öteki”ne karşı tahammülsüzlük üzerine temellenen ve her üyesinin aynı payda içinde buluştuğu sanal cemaatler, aralarındaki ortak noktalar yoluyla simetriyi öne çıkararak 'farklılıkları' ısrarla reddederlerken, küçülme ve içe dönme tehlikesiyle de karşı karşıya kalırlar. Sanal cemaatlerde, -muhafazakar, Marksist, anarşist, vb. gibi- farklı düşüncelere sahip olanların sadece kendileri gibi düşünenlerle bir araya gelmeleri, “grup kutuplaşması” adı verilen olguya yol açmakta ve demokrasi ortamını tehdit etmektedir.
Bu arada, içe dönme ve küçülme tehlikesi sadece sanal cemaatlerle de sınırlı kalmamaktadır. İnternet ortamında bireylerin büyük bir kısmı, kendilerine iletilecek enformasyonu ve görüşleri kendi bakış açıları ve tercihleri doğrultusunda kısıtlamak suretiyle “kişiselleştirme” sürecine girmektedirler. Örneğin, isteyenler Spotify gibi sitelerin sunduğu imkânlarla kendi müzik evrenlerini oluşturmakta; ne tür haberlerin ilgilerini çektiğini belli sitelere belirtmek suretiyle, neyin haber olduğuna kendileri karar vermekte ve tercihlerine göre kişisel haber bültenlerini oluşturmakta; Netflix gibi platformlarda, TV programları yahut film ve diziler üzerinde bireysel bir denetim sağlamaktadırlar. Böylece internet, bireylerin iletişim evrenlerini tercihlerine göre rahatça uyarlayabildiği ve bu surette gerçek bir bireyselleşmenin yaşandığı bir dünya haline gelmektedir. Kısacası siber-uzayda yer almak, bireylerin kendi dünya görüşleri doğrultusunda yaptıkları kısıtlama ve süzgeçten geçirme işlemleri sonrasında, bakış açılarında bir daralma ve buna bağlı olarak çeşitliliklere yöneltilmiş bir tehdit olarak da ortaya çıkmaktadır.
Tüm bunlara ilaveten “öteki”ne karşı tahammülsüzlük faktörü de, internet ile demokrasiyi aynı potada bir araya getirip bütünleştirmek bir yana, tamamen karşıt kavramlara dönüştürmektedir. Demokrasi kültürünün temel unsurlarından biri de, “öteki” ile karşı karşıya gelme, düşünsel çatışmalar içine girme ve sonra da bir anlaşma zemini oluşturma çabalarıdır. Oysa sanal cemaatler, bireysel planda özgürce yapılan ve “ötekini” keyfice dışlayan seçimler üzerine kurulmuştur. Farklı ve karşıt kimlikler ile kültürlerin varlığına dayalı olarak, ortak bir yaşam çabası ve karşılıklı tolerans zemini üzerinde yükselmesi gereken demokrasinin; “ötekinin” tahayyülden bile silindiği sanal dünyada nasıl boy atacağı ve gelişeceği yönündeki husus, acilen cevaplanması gereken bir soru olarak gündeme gelmektedir.
Demokrasi her ne kadar düzensizlik, heterojenlik, öteki ile karşı karşıya gelme, yüzleşme ve uzlaşma çabalarını içeriyorsa; internet ortamı da o kadar, homojenlik ile ötekinin dışlanmasını içermektedir. Buna göre, internet ortamında ‘çoğulculuk’ değil ‘çok seslilik’ söz konusudur; oysa demokrasi, karşıt seslerin birbirlerini duymasını ve iletişim kurmak için uğraşmasını gerektirir. Bu bağlamda demokrasi, farklı gruplara ‘temsiliyet’ duygusu sunma becerisine göre değil; toplumu parçalayan sorunlara karşı bulduğu çarelerin arkasında ‘çoğulculuğu’ oluşturmada göstereceği beceriye göre ayakta kalacak ya da çökecektir.

03 Kasım 2026 22:03

08 Kasım 2026 13:11

04 Kasım 2026 02:07

08 Kasım 2026 16:49

01 Kasım 2026 21:20

05 Kasım 2026 16:06

07 Kasım 2026 12:48

07 Kasım 2026 18:08

11 Kasım 2026 09:18

04 Kasım 2026 10:26